Ontpoldering raakt de Zeeuwse ziel

Als het aan de Nederlandse en Vlaamse regering ligt, wordt de Hertogin Hedwigepolder aan het water teruggegeven.

‘Weg met Gerda. Ze wil ons verdrinken’, staat op een actiebord langs een polderweggetje vlakbij Emmadorp (gemeente Hulst) in Zeeuws-Vlaanderen. Daarnaast een andere slogan: ‘Red onze Hertogin Hedwige.’ Verderop, in een drassig weiland met paarden: ‘Ontpolderen nee!’

Welkom in de Hertogin Hedwigepolder, niet ver van de Belgische kerncentrale van Doel. De grensoverschrijdende polder is honderd jaar geleden op de zee veroverd. Maar als het aan de Nederlandse en Vlaamse regering ligt, wordt de Hertogin Hedwige weer aan het water teruggegeven. Beide regeringen hebben dat afgesproken in de Scheldeverdragen: de Westerschelde wordt verdiept (ten behoeve van de Antwerpse haven), in Nederland wordt 600 hectare nieuwe zout-zoete getijdenatuur gecreëerd, in Vlaanderen zelfs 1.100 hectare nieuwe natuur.

Maar voor veel Zeeuwen is het o-woord een gruwel. ‘Ontpolderen snijdt in de Zeeuwse ziel’, zei commissaris van de koningin Karla Peijs drie maanden geleden tegen een groep Tweede Kamerleden die poolshoogte kwam nemen. Denk ook maar eens aan de eerste regels van het Zeeuws-Vlaamse volkslied: ‘Waar eens ’t gekrijs der meeuwen / Verstierf aan ’t eenzaam strand / Daar schiepen zich de Zeeuwen / Uit schor en slik hun land.’

In de Hedwigepolder worden de laatste bieten op een vrachtwagen geladen. De akkers van de pachtboeren liggen er kaal en zwart bij. De polderwegen zijn bezaaid met zware zeeklei. Er staan een paar arbeidershuisjes en het relatief sobere buitenverblijf van de eigenaar, de Vlaamse baggeraar Gery De Cloedt. De zwarte luiken zitten dicht, hij is niet thuis. De Cloedt piekert er niet over, tot blijdschap van veel Zeeuwen, om de grond te verkopen aan de overheid. Hij wil zijn polder houden, onder meer om er fazanten te jagen.

Daarmee is een impasse ontstaan over de uitvoering van de Scheldeverdragen. Want de Tweede Kamer is gevoelig voor de Zeeuwse sentimenten: polders onder water zetten ligt al gevoelig, en dat geldt zeker voor gedwongen ontpoldering via onteigening. Minister Gerda Verburg van Landbouw voerde deze maand een verhit debat met de Kamer over ontpoldering. Met tegenzin moest ze accepteren dat de ontpoldering opnieuw wordt uitgesteld. ‘Het kabinet zal het uiterste doen om gronden op vrijwillige basis te verwerven’, beloofde ze de kamer.

Het is de bedoeling dat de Scheldeverdragen nog deze maand (in 2007) worden goedgekeurd. Daarin staat zwart op wit dat in ieder geval twee grensoverschrijdende polders aan het water worden teruggegeven: de Hedwigepolder en een klein deel van de Willem-Leopoldpolder (bij het Zwin) moeten natte schorrengebieden worden. Maar terwijl de Vlaamse overheid aan de andere kant van de grens al druk bezig is met de onteigening van poldergronden, zoals in de Prosperpolder naast de Hedwigepolder, blijft Nederland dralen.

Daarmee dreigt niet alleen een conflict met buurman Vlaanderen, maar ook met de Europese Commissie (zie inzet). Het kabinet heeft aan Vlaanderen een sideletter bij het verdrag voorgesteld, waarin Nederland meer tijd vraagt om afspraken te maken voor vrijwillige ontpoldering. De Vlaamse minister-president Kris Peeters vindt de sideletter aanvaardbaar.

De Tweede Kamer wil dat een onafhankelijke commissie gaat zoeken naar alternatieven voor ontpoldering. ‘Een opmerkelijke uitspraak’, vindt de Zeeuwse gedeputeerde Frans Hamelink. ‘Er is al zo lang gezocht naar alternatieven.’

Het provinciebestuur heeft zich erbij neergelegd dat twee polders (Hedwige en Willem Leopold) worden ontdijkt, samen goed voor 300 hectare. ‘Zeeland is geen voorstander van ontpoldering, maar deze polders zijn nu eenmaal opgenomen in de Scheldeverdragen.’

Elders moet krachtens diezelfde verdragen nog eens 300 hectare nieuwe natuur worden gecreëerd. Vijf andere polders die op de nominatie stonden voor ontpoldering (drie op Zuid-Beveland, twee in Zeeuws-Vlaanderen) zijn na hevig verzet van bewoners in de ijskast gezet. ‘Geen draagvlak’, constateert gedeputeerde Hamelink. Het actiecomité Red onze Polders heeft een duidelijke boodschap: ‘Wij vinden elke ontpoldering in Zeeland onbespreekbaar.’

Dus kijkt de provincie nu naar minder verstrekkende maatregelen, zoals de inlaat van zout water in polders zonder dijken af te breken. Drie poldergebieden, die al eerder in beeld waren voor natuur-en recreatie-ontwikkeling, zijn hiervoor uitgekozen: Perkpolder, Waterdunen en Braakman-Noord.

Daarnaast heeft stichting De Levende Delta een plan gelanceerd om de bodem van het Verdronken Land van Saeftinghe te verlagen. Door zand onder het hoge schorrengebied weg te halen, ontstaat nattere en dus ‘betere’ zout-zoete natuur. Tussen de kreken in het gebied zijn nu veel biezen te zien, die duiden op een zoetwatermilieu. Als een deel van het gebied lager komt te liggen, krijgen zoutwaterminnende planten als zeekraal en lamsoor meer kans.

Maar het is de vraag of die opties voor natuurontwikkeling uiteindelijk aanvaardbaar zijn voor Vlaanderen en de Europese Commissie. Vincent Klap, vertegenwoordiger van de grensoverschrijdende milieubeweging bij het slepende Westerschelde-overleg, vindt het onbegrijpelijk dat de Tweede Kamer het in de regio moeizaam bevochten akkoord onderuit dreigt te halen.

‘De provincie, de boerenorganisatie ZLTO, de milieubeweging, iedereen heeft zich twee jaar geleden geschaard achter de regionale ontwikkelingsschets, die de basis vormt voor de Scheldeverdragen, inclusief ontpoldering’, vertelt Klap. Maar de tegenbeweging, zoals actiecomité Red onze Polders, heeft een succesvolle lobby gevoerd in Den Haag. De Tweede Kamer bleek niet ongevoelig voor de stem van het volk. Daardoor staat alles weer op losse schroeven.

___________________________
Brussel waarschuwt Nederland

De Europese Commissie dreigt Nederland opnieuw in gebreke te stellen omdat natuurschade die ontstaat door uitdieping van de Westerschelde onvoldoende wordt gecompenseerd. Directeur- generaal Mogens Peter Carl waarschuwde Nederland dat hij kreekherstelprojecten ‘niet beoordeelt als adequate compensatie voor de natuurwaarden van de buitendijkse habitats in de Westerschelde, die als gevolg van de verdieping verloren dreigen te gaan’. Hij constateert tevens dat ontpoldering op veel weerstand stuit, waardoor de integrale aanpak van het natuurcompensatieprogramma onder druk komt te staan.

In 2001 stelde de Europese Commissie Nederland ook al in gebreke vanwege overtreding van de Vogel- en Habitatrichtlijn. Die zaak werd geseponeerd nadat Nederland ‘aanvullende compenserende maatregelen’ had aangekondigd. De directeur-generaal noemt de signalen dat Nederland toch niet aan zijn verplichtingen dreigt te voldoen ‘zeer ernstig’.