Jack maakt alles tot goud, zelfs Balkenende

Het dienstverband van Jack de Vries, campagnestrateeg van het CDA en spin doctor voor Jan Peter Balkenende, eindigt binnenkort...

Het was een mooi moment voor Jack de Vries: altijd meende de PvdA de modernste campagnevoerders van Nederland in huis te hebben – snelle jongens die het vak hebben geleerd in Amerika. En nu gingen de PvdA’ers bij hem te rade, als deel van het zelfonderzoek na de verkiezingsnederlaag. Gefascineerd hoorden ze de provinciale christen-democraat uiteenzetten hoe je een campagne wél moet organiseren. Een PvdA’er, mistroostig: ‘Maar wij hebben geen Jack de Vries in huis.’

In de politiek heeft de winnaar achteraf altijd gelijk. Jan Peter Balkenende was jarenlang impopulair en werd toch herkozen als premier. Dus is zijn steun en toeverlaat, CDA-campagnemanager Jack de Vries, nu de koning van het Binnenhof. Dezer dagen doet hij alweer iets belangrijks: hij coördineert voor de premier de opstelling van het grote beleidsprogramma, dat donderdag wordt gepresenteerd in het Catshuis, en de bijbehorende pr-show. In België viert intussen de christen-democraat Leterme zijn zege, behaald met strategische en organisatorische adviezen van Jack de Vries.

PvdA-voorzitter Ruud Koole: ‘Als het je lukt je eigen boodschap over het voetlicht te krijgen, en de boodschap van de ander niet of verdraaid, is dat knap.’ Politicoloog en PvdA-lid André Crouwel: ‘Ik vind hem goed hoor. Hij is erg goed. Hij maakt een scherpe analyse en is je altijd drie, vier stappen vooruit. Aan de zwakheden van Balkenende heeft hij een prachtige draai gegeven. Professioneel is het CDA mijlenver vooruit.’

Hans Hillen, die met De Vries samenwerkte in de CDA-fractie: ‘Jack is een politiek dier. Hij heeft zijn ogen en oren open en is dol op het spel. De kunst is invloed te hebben. Soms moet je je mond open doen, soms niet. Jack kan dat. Hij is een meester-tacticus.’

Het was een genoegen Jack de Vries tijdens de campagne aan het werk te zien. Elke ochtend stond de koffie klaar bij het CDA voor de campagnepersconferentie van die dag. Dan kwam Jack binnen, zoals iedereen hem noemt. Als altijd relaxed en om door een ringetje te halen: pak, brede grijns, zonnig humeur. In zijn omgeving noemen ze hem een innemend mens.

Jack de Vries ziet eruit of hij net is aangereisd uit het dorp van de Kameleon. Een vriend van de tweeling Hielke en Sietse Klinkhamer, met borstelig haar, flaporen en een oer-Hollands, fris gezicht. Het betekent niet dat hij geen vuile handen maakt. Als politiek assistent van Balkenende was hij nooit te beroerd om per telefoon de blik van journalisten op interne conflicten in CDA-richting te beïnvloeden. Off the record uiteraard, want ‘ik besta niet’. Het leverde hem de bijnaam ‘Jack het lek’ op.

De verkiezingspersconferentie eindigde steevast met het ‘draaipunt van de dag’. Weer was PvdA-lijsttrekker Wouter Bos op een verandering van standpunt betrapt. Want de races om het Witte Huis volgt Jack de Vries goed. Hij geeft toe dat hij geïnspireerd was door de ‘flip flop’-campagne waarmee het kamp van Bush tegenkandidaat Kerry als draaikont neerzette. De poldervariant van het CDA trof Bos op zijn zwakste punt.

De PvdA’ers vinden dat De Vries grenzen heeft verlegd. ‘Je moet het gewoon durven, en dat doet hij,’ zegt Crouwel. Hij noemt de Stemwijzer op internet, een steeds belangrijker campagne-instrument. Het CDA vulde die zo in dat hun standpunten meer mensen zouden aanspreken. Achteraf zei De Vries ‘de randen van de waarheid’ te hebben opgezocht. ‘Hij geeft dat ruiterlijk toe. Hij is een spin doctor pur sang en schaamt zich er niet voor. Dat is een trendbreuk.’

Na afloop van de dagelijkse bijeenkomst was Jack altijd bereid wat campagne-wijsheden te debiteren. ‘Bij een verkiezingscampagne gaat het er vooral om zelf geen fouten te maken’, zei hij. En als je lijsttrekker toch een misser maakt, of de tegenstander scoort, dan moet je dat niet willen rechtzetten: ‘In een vlek moet je niet wrijven.’ Het zijn simpele waarheden, die hij gedisciplineerd toepast.

‘Jack heeft een goed gevoel voor welke mensen hij op welke plaats moet zetten’, zegt Alex Schoep, directeur van het communicatieadviesbedrijf Pleon. Balkenende stond er slecht voor, en De Vries haalde hem en andere experts met CDA-banden erbij. Hij wist met zijn enthousiasme teamgeest te kweken. ‘Het voelde als een gideonsbende. Jack gaf ieder van ons de ruimte. Hij is iemand die heel goed op de achtergrond weet te blijven.’

De campagne moest de kiezers ‘op andere manieren naar dezelfde beelden laten kijken, zoals bij die prenten van Escher’, vertelt Schoep. Balkenende eigenwijs? De Vries presenteerde hem – al lang voor de campagne – als een overtuigd, volhardend en daardoor betrouwbaar leider. Aan de zo bekritiseerde presentatie van Balkenende sleutelde De Vries slechts mondjesmaat en hij hoopte dat die authentiek zou overkomen.

‘Jack is een absolute merkenbouwer’ zegt Leendert Bikker, een communicatieondernemer die met hem samenwerkte in de jaren negentig. ‘Hij benadert de premier als een brand, bouwt dat consequent op, en draagt vandaaruit waarden uit. Dat is al jaren normaal in het bedrijfsleven. Sterke merken herstellen zich snel. Wat hij doet, is over tien jaar gemeengoed in de Nederlandse politiek.’

De Vries heeft, zeggen zijn partijgenoten, behalve politiek inzicht, tactisch vernuft en organisatietalent ook de juiste dosis geluk. Maar daar werkt hij voor. ‘Het is echt een doorzetter’, zegt Michael Sijbom, die De Vries kent sinds diens tijd als CDJA-voorzitter. ‘Hij is altijd bezig met hoe het nog beter kan.’ ‘Het opmerkelijkst vind ik dat hij ook kan incasseren’, zegt Hillen. ‘Ik ben ontgoocheld als iets fout gaat. Hij analyseert waar het mis is gegaan, en verwijt het zichzelf.’

Eén fout heeft De Vries in zijn winnende campagne in ieder geval gemaakt. Toen de jongerenvereniging CDJA met het T-shirt kwam waarop Balkenende als Che Guevara-achtig silhouet stond afgebeeld, zei hij dat dat dat veel te link was, Che Guevara. De T-shirts werden een doorslaand succes.

De Vries is van bescheiden komaf. Zijn ouders waren niet hoog opgeleid. Ze werkten beiden in een technische groothandel in Lemmer. Bij de 15 kilometer fietsen naar de Christelijke scholengemeenschap in Emmeloord ‘hadden we altijd wind tegen’, vertelt Hans Bulthuis, die De Vries kent sinds de lagere school. ‘Jack was altijd een lief en sympathiek jongetje. Hij had hetzelfde haar en flaporen als nu. Hij was de kleinste van de klas. Al mijn vriendinnen vonden hem een schatje.’

De Vries is van gereformeerden huize. Hij drumde al in Lemmer bij een gospelkoor en deed dat nog als CDJA-voorzitter. Op school leefde hij op bij discussies over politiek en geschiedenis, maar hij was vooral een vlijtige leerling. ‘Als je iets nodig had, moest je bij Jack zijn.’ Hij kreeg al vroeg verkering met Harriët uit het naburige Balk, de vrouw met wie hij nu getrouwd is. Als student politicologie en bestuurskunde aan de VU had De Vries altijd een opgeruimde kamer. Hij las met een groepje H.M. Kuitert en de Bijbel. Maar met zijn studievriend Dick Rodenburg ging hij ook wel naar Dansen bij Jansen. ‘Ik heb met Jack ontzettend veel lol gehad. Hij is iemand die voor je gaat. Samen uit, samen thuis’, zegt Rodenburg. ‘Dat zag ik later terug, toen hij voor het optreden van zijn baas de revers recht trok en de roos afklopte.’

De Vries zette zijn eerste stappen in de politiek als deelraadslid in Amsterdam-West. ‘Hij was verreweg het beste raadslid en rukte als kleine fractie de linkse coalitie aan flarden’, herinnert André Crouwel zich, die voor de PvdA in de deelraad zat. Als CDJA-voorzitter was De Vries ‘meer een partijman dan een horzel’, zegt zijn bestuursgenoot Willem Jelle Berg. ‘Hij maakte niet veel vijanden in het CDA.’ Toen al legde hij de nadruk op communicatie. ‘Hij kon een zaal heel enthousiast krijgen.’ Zijn dienstplicht vervulde hij als voorlichter. Zijn meerdere Dré Veelenturf spreekt van ‘een enthousiaste, gedreven Fries, die heel snel leerde.’

Na een intermezzo bij een zorginstelling kwam De Vries echt in het vak als voorlichter van de CDA-fractie in de Tweede Kamer. Het waren dorre oppositiejaren, waarin hij zijn tanden stukbeet op twee gebrekkig communicerende leiders: eerst Enneüs Heerma en toen Jaap de Hoop Scheffer. Toen de laatste werd afgezet, trad de loyale De Vries ook terug. Maar opvolger Balkenende kende diens kwaliteiten en vroeg hem aan te blijven.

Er volgde een nauwe en succesvolle samenwerking. Waar Balkenende is, is De Vries. De twee delen een provinciale afkomst, een gereformeerd wereldbeeld, beleefde omgang en een serieuze godsbeleving. Maar in de politiek vullen ze elkaar aan: Balkenende is de man van de inhoud, De Vries is politiek handig en staat open voor de buitenwereld, waaraan hij zich flexibeler aanpast. ‘En hij durft Balkenende gewoon de waarheid te zeggen’, zegt Hillen.

Hoeveel van Balkenendes strategische beslissingen het werk van Jack de Vries zijn, blijft het geheim van het Torentje. De premier wil niets over zijn rechterhand zeggen. Maar volgens ingewijden heeft De Vries met zijn politieke gevoel een ‘bepalende rol’ gespeeld in de draai die het CDA in 2006 maakte naar een gematigder koers. Het weerspiegelde de tijdgeest en maakte samenwerking met de PvdA mogelijk.

Essentieel voor de functie van De Vries is bescheidenheid, zeggen kenners. Schoep: ‘Jack is de perfecte adviseur. Je moet bereid zijn in de schaduw te opereren, een ander met jouw succes te laten scoren.’

Dus probeert Jack de Vries journalisten die over hem willen schrijven, dit uit het hoofd te praten. ‘Zodra de discussie over de adviseur gaat, wordt diens ruimte kleiner.’ Die overwinning was niet zijn verdienste, maar echt teamwerk, bezweert hij. Vooruit, hij beantwoordt nog de vraag wat Balkenende binnenkort in godsnaam zonder Jack de Vries moet aanvangen: ‘Niemand is onvervangbaar.’

‘Wat hij doet, is over tien jaar gemeengoed in de Nederlandse politiek’

12bidinsdagprofiel_ph01

Jack de Vries (rechts) op 22 november, de avond van de Tweede Kamerverkiezingen.

Foto Martijn Beekman

Wat gaat Jack de Vries doen?

Tien jaar werkt Jack de Vries nu in Den Haag, waarvan de laatste vijf als politiek assistent en campagnemanager van premier Balkenende. Op 1 juli houdt zijn dienstverband op. De campagnes zijn voorbij en een ander is nu politiek assistent. Maar kan hij het Binnenhof vaarwel zeggen? Dat weet De Vries nog niet. Voor een actieve politieke rol in het CDA heeft hij, na enige aarzeling, niet gekozen. In zijn adviseursrol was hij vele malen machtiger dan een Kamerlid, partijvoorzitter of staatssecretaris, zeggen ingewijden.

Het bedrijfsleven dan? Communicatieadviseurs zien een mooie carrière in het verschiet. ‘Hij kan overal terecht. Gewoon wegens zijn kwaliteiten, omdat hij Jack de Vries is’, zegt Alex Schoep, directeur van het internationale adviesbureau Pleon. ‘Ik zou hem graag willen hebben.’ Volgens ondernemer Leendert Bikker kan Jack de Vries overal zijn merkstrategie toepassen. ‘Het is een vakman. Hetzelfde kunstje zou hij ook voor de FNV kunnen doen.’

CV

1968

geboren op 25 juli.

1986

1992 politicologie/bestuurskunde, VU Amsterdam

1989

1992 persoonlijk medewerker CDA-Kamerlid Koetje

1990

1994 lid deelraad Amsterdam Oud-West

1992

1996 voorzitter CDJA

1993

1995 officier Voorlichting/ Journalist, Koninklijke Landmacht

1995

1997 hoofd Communicatie Stichting Philadelphia Zorg

1997

2002 hoofd voorlichting CDA-Tweede Kamerfractie

2002

2005 politiek assistent premier Balkenende

2002

2006 raadslid CDA in Leiderdorp

2006

2007 campagneleider CDA

2007

coördinator 100 dagen-programma van het kabinetJack de Vries is getrouwd en heeft twee zonen van 7 en 4. Zijn vrouw Harriët is logopediste bij een instelling voor doven en slechthorenden en duo-raadslid voor het CDA in Leiderdorp.