Psychiaters volgen zaak met argusogen

Psychiatrische patiënten en psychiaters worstelen vaak met het dilemma: zelfbeschikkingsrecht of zorgplicht die kan uitmonden in dwangopname. Een 57-jarige psychiater hoort vandaag van de rechter of hij wordt gestraft omdat hij de opname van een psychotische vrouw in een ziekenhuis tegen haar zin had verlengd....

Vroeger werden geesteszieken gewoon opgesloten, conform de Krankzinnigenwet van 1884. Ze werden gezien als een gevaar voor de samenleving. Maar die visie veranderde. In de anti-autoritaire jaren zeventig werd van verwarde zwervers op straat bijna vertederd gezegd dat ze zelf kozen voor het vrijbuitersbestaan.

Sinds 1994 is er de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen. Volgens de BOPZ mogen patiënten grotendeels zelf beslissen of ze in behandeling gaan, en in welke vorm.

Critici vinden het zelfbeschikkingsrecht te ver doorgeschoten. Psychose of niet, iemand kan behandeling weigeren en daardoor zichzelf of anderen dieper in de ellende storten. Een wetswijziging, die nog door de Eerste Kamer moet, moet psychiaters meer mogelijkheden geven patiënten onder dwang te laten behandelen.

Krachtens de BOPZ hebben psychiaters twee mogelijkheden voor een dwangopname. Als de geesteszieke een acuut gevaar voor zichzelf of zijn omgeving vormt, kan bij de burgemeester met spoed een bevel tot ‘inbewaringstelling’ worden aangevraagd. En anders kan de psychiater een procedure voor het verkrijgen van een rechterlijke machtiging beginnen.

Maar die route kan weken in beslag nemen, merkte de psychiater die nu voor het gerechtshof in Den Bosch terechtstaat wegens ‘opzettelijke vrijheidsberoving’.

Een psychotische patiënt had in 2002 ingestemd met een opname . Na enkele dagen weigerde ze medicatie. Er was geen land met haar te bezeilen. ‘Geen gesprek mogelijk’, constateerde de psychiater.

Er viel niet meer vast te stellen of de patiënt nog op vrijwillige basis was opgenomen. Omdat ze niet een acuut gevaar voor zichzelf of de omgeving vormde, besloot hij de rechter te vragen haar te mogen blijven vasthouden.

In afwachting van de machtiging stuurde hij zijn patiënt echter niet de straat op, wat volgens het Openbaar Ministerie had gemoeten. De vrouw pikte het niet en deed aangifte.

Uit de rechtsgang blijkt dat ook rechters worstelen met het dilemma. De rechtbank sprak de psychiater vrij, maar in hoger beroep veroordeelde het gerechtshof in Arnhem hem tot 2 maanden voorwaardelijke celstraf. De Hoge Raad vond dat vonnis onvoldoende gemotiveerd en verwees de zaak terug naar het hof in Den Bosch.

De beroepsgroep volgt de zaak met argusogen. De advocaat van de psychiater spreekt van ‘een lacune in de wetgeving’. Die kan toch niet zijn bedoeld om een psychotische patiënt in afwachting van een machtiging tot opname voorlopig de straat op te sturen?

Psychiater en jurist Rembrandt Zuijderhoudt maakte twee jaar geleden in het tijdschrift Gezondheidszorg Jurisprudentie al gehakt van het vonnis van het Arnhemse hof: ‘De redenering van het OM dwingt ertoe een patiënt in zo’n situatie onverwijld buiten de poort van het ziekenhuis te zetten. Zou dát niet juist een misdrijf zijn?’

Ter zitting zei de advocaat-generaal dat de eis – 2 maanden voorwaardelijk – niet vergelding, maar een signaal van ‘normbevestiging’ tot doel heeft. Een psychiater mag, hoe goed bedoeld ook, niet de wet aan zijn laars lappen. ‘Anders ontstaat willekeur’, aldus het OM.