Nieuwe ijstijd

FlevOnice is de naam van ’s werelds langste kunstijsbaan, die zaterdag wordt geopend. Gegarandeerd ijsvermaak...

Op de klei, die vorig jaar nog de voorraadschuren van de jonge polder voedde met bieten en aardappelen, ligt nu bijna 2,5 miljoen kilo glimmend ijs, over een lengte van 5 kilometer. Waar de natuur de afgelopen jaren ernstig tekort is geschoten, heeft de techniek ingegrepen: vanaf morgen is het woord ‘kwakkelwinter’ voor de schaatsmassa een relatief begrip geworden.

Langzaam heeft zich de afgelopen weken op het Formule 1-achtige parcours een door 3.291 vrieselementen gedragen ijsvloer gevormd: 8 centimeter dik en 5 meter breed – in de ‘finishstraat’ zelfs 10 meter breed. Nu nog ontbreekt het straks door geschaafd ijs gevormde witte jasje om de buizen langs de baan te verhullen, net als de rietafscherming en andere in het winterlandschap passende voorzieningen.

Nostalgie
Directeur Roel Ketelaar is ervan overtuigd dat het niet lang kaal zal blijven langs het kunstmatig verstilde water. De nostalgie van echte Nederlandse schaatswinters krijgt hier, volgens hem, een echte kans. ‘Het enige wat zal ontbreken’, zegt hij met gevoel voor ironie, ‘is een wak.’ Koek en zopie zijn er wel, net als het van de Elfstedentocht zo bekende ‘bruggetje bij Bartlehiem’.

Alles komt hier in het teken te staan van de typische sfeer die de bekende winterschilderingen van Hendrick Avercamp nog steeds oproepen. De succesvolle marathonschaatser Jan Maarten Heideman zegt: ‘Schaatsen door een oer-Hollands landschap, met bevroren vaarten en meren en wituitgeslagen en door de vorst geknakt riet, wie kent dat nog?’

Hoe hard Heideman nu al jaren over het ovaal van de Nederlandse kunstijsbanen cirkelt, nooit heeft de zucht naar echte winters hem losgelaten. ‘Een paar jaar geleden was onze eerste wedstrijd op natuurijs op een ondergelopen stuk weiland in het Groningse Noordlaren. Toen ik in mijn schaatspak aankwam, hoorde ik een klein meisje haar moeder vragen: ‘Wat doet die mijnheer?’ ‘Die mijnheer gaat schaatsen’, antwoordde ze.

‘We weten het bijna niet meer; we zijn iets kwijt dat een vast onderdeel van de inburgering zou moeten zijn. Wat weten mensen die uit het buitenland hiernaartoe komen van iets dat zo typisch Nederlands is als het schaatsen over bevroren water, langs molens en in de verte opdoemende kerkspitsen?’

Buiging
Bij een diepe buiging voor de natuur bleef het voor Heideman niet. Gezeten rond de potkachel in de kantine van de ijsclub in Noordlaren stelde hij plaatselijke bestuurders voor bij een volgende oprisping van de vorst de ruimte van het dorp bij hun creatie te betrekken. Hij wilde meer dan ijs alleen – de landschappelijke waarde moest terug in de sport die inmiddels zijn beroep is. De voormalige fysiotherapeut (34) is de boodschapper geworden van het warme wintergevoel.

‘Ze kwamen bij me langs, studenten van de technische universiteiten van Twente en Delft. De één had een goed doortimmerd plan van kunstmatige bevriezing op het voormalige militaire vliegveld in Enschede, de ander zag geen enkele wetenschappelijke beperking, waar dan ook.

‘Via de Hendrick Avercamp-stichting hebben we, met de hulp van TNO, Essent en twee grote ingenieursbureaus, een eigen onderzoek gedaan. Het duurste: koeling in het open water van een bestaand kanaal. Het goedkoopste bleek het principe van de gewone kunstijsbaan, met vrieselementen op een harde of zachte ondergrond.’

Bekijk de video (artikel gaat hieronder verder):

]]>

Groter dan de vraag of het project technisch mogelijk was, leek uiteindelijk de kwestie of er een ondernemer was die het avontuur financieel aandurfde. Die stond op in de persoon van Henk Ketelaar, zelf verwoed schaatsenrijder, maar vooral directeur van het conferentie- en recreatiecomplex Dorhout Mees in Biddinghuizen.

Zelf liep hij al tijden rond met het idee voor een grote openlucht-kunstijsbaan, niet gehinderd door de exploitatieverliezen op tal van andere plaatsen; Ketelaar had de ruimte op zijn multifunctioneel outdoor-sportcomplex, met een grote golfbaan, diverse schietbanen en adventure-mogelijkheden. Aangemoedigd door de gemeente Dronten en door schaatser Heideman werkte hij de ideeën uit.

Hij benoemde zijn zoon Roel tot manager van FlevOnice. Die zegt nu: ‘Mijn vader had een droom, maar als zakenmannen dromen, schrikken ze algauw wakker van de vraag wat het allemaal moet gaan kosten en hoe je het daadwerkelijk moet opzetten.’ In januari is met de bouw begonnen. ‘Vanuit het niets, want nergens ter wereld bestaat een voorbeeld; nergens ter wereld heeft ooit het idee bestaan om zo’n project op te zetten. Dat betekent uiteindelijk elke dag weer een verrassing.’

Grondruggen
‘Nieuwe IJstijd’ heet het nu, op een bord bij het restaurant waar de natuur inderdaad dichtbij is. Aan de Karekietweg grazen buffels in het struikgewas; aan de Strandgaperweg stapelt tussen de ontbladerde bomen de oogst aan gekapt hout zich hoog op; de Mosselweg lijkt een rechtstreekse verbinding tussen werelden van drukte en absolute stilte.

In de tweede fase van de ontwikkeling van de baan komt op die plek ook de grondverhoging in de grondruggen. ‘Zodat’, zegt architect Fokke de Boer, ‘de schaatsenrijders daar wat eerder de wind gaan voelen. Het moet niet overal beschermd zijn, en bij een Hollandse winter hoort ook een stevige oostenwind.’

Weliswaar begint de baan met een 400 meter-ovaal, maar vanaf dat moment leidt het ijs naar de 54 hectare grond waarop het slingerende parcours zich bevindt. Zestig mensen zijn sinds januari dagelijks bezig geweest met de aanleg van baan en ijs; vanaf juli denderde om de dag een vrachtwagen met vrieselementen het terrein op.

Die liggen op een met pvc-folie afgedekt zandpakket. Op zeven plaatsen langs de baan zijn 25 koelmachines geplaatst. Weggestopt achter hoge wallen van aarde jagen die per uur 300 liter van het koudetransportmiddel propyleenglycol door de buizen. Roel Ketelaar: ‘Dat we ijs konden maken, wisten we wel. De vraag was vooral of we onze koelvloeistof wel over deze afstanden konden verplaatsen.’

Energie
Door het gebruikte materiaal (aluminium), en doordat de koelleidingen direct in het ijs liggen, heeft FlevOnice 40 procent minder energie (groene stroom) nodig dan vergelijkbare mobiele ijsbanen. Essent gebruikt daarvoor twee bronnen: biomassa en wind. Aangenomen wordt dat met het ontwikkelen en op temperatuur houden van het ijs 1.250.000 kWh is verbruikt. ‘Het blijft een hele klus’, zegt Fokke de Boer. ‘Het is elke dag nadenken en opletten. Maar uiteindelijk durf ik wel te spreken van een technisch hoogstandje.’

Langs de hele ijsbaan bevindt zich een geasfalteerd tracé dat bij wedstrijden – in januari staan drie marathons gepland – gebruikt kan worden voor televisieopnames en in de zomer als circuit voor hardlopers en mountainbikers. De koelelementen worden in de zomer weggehaald en dicht bij in een schuur opgeslagen.

De kosten van het project worden op 25 miljoen euro geraamd. Eerder deze maand werd besloten de kunstijsbaan van Dronten te sluiten vanwege exploitatieproblemen. Ketelaar rekent met gemiddeld 1.500 toeschouwers per dag uit de kosten te komen.

Maart
Voorlopig is de baan in elk geval tot 9 maart geopend. ‘Maar als op dat moment blijkt dat het die maand koud blijft, kunnen we de poort ook langer open houden. We hebben deze zomer zelfs bij 16 graden ijs gemaakt.’ Het moet wel financieel verantwoord blijven, zegt hij. ‘Op het moment dat je meer stroom verbruikt dan je omzet, moet je stoppen.’

En wat als dan blijkt dat Nederland de komende maanden opeens weer een heus winterland wordt, met veel ijs in sloten en op meren, en mogelijk zelfs een Elfstedentocht? ‘Dat vrees ik niet’, zegt Roel Ketelaar. ‘Tot dusver is steeds gebleken dat strenge winters de belangstelling voor het schaatsen alleen maar aanwakkeren.’

Marathonschaatsers zijn weersvoorspellers, en Jan Maarten Heideman heeft een idioot voorgevoel. Ze luisterden de voorbije jaren dikwijls naar hun collega Henri Ruitenberg als die zei: ‘Mijn kat ligt met een dikke vacht voor de kachel, het wordt vast een strenge winter.’ Heideman: ‘Dan werd iedereen nerveus. Maar die kat lag in maart, zonder vacht, nog steeds bij de kachel en is gewoon een onbetrouwbaar beest gebleken.’