Europese regels beperken soms de concurrentie

De Europese aanbesteding is uitgevonden om de concurrentie te bevorderen. Van Finland tot in Spanje en van Galway tot Vilnius kan iedere ondernemer mededingen naar overheidsopdrachten....

De praktijk is echter heel anders. In sommige bedrijfstakken is de Europese aanbesteding juist fnuikend voor de concurrentie. Zoals in de architectuur. Bureau A. A. Bos en Partners in Baarn is een van de grote bureaus in de scholenbouw en dankzij de Europese aanbesteding zullen ze dat wel blijven. Marcel Weeda van Bos en Partners: ‘De aanbesteding was bedoeld om de markt open te gooien, maar het tegendeel is gebeurd.’

In Nederland zijn enkele duizenden architecten, die meestal alleen of met een enkele collega een bureau vormen. Een school bouwen zou voor veel van deze kleine bureaus geen probleem zijn, maar door de Europese aanbesteding kunnen ze dat wel vergeten.

De opdrachtgever kan eisen stellen over de omzet van het architectenbureau. Met een omzet van minder dan 1 miljoen euro kom je voor vrijwel geen enkele opdracht in aanmerking, zegt Weeda, en daarmee is het overgrote deel van de architectenbureaus buiten de competitie geplaatst.

Bos en Partners niet, want dat is met rond de tachtig man een van de groten. Maar vervolgens eisen de opdrachtgevers ook een stevige ervaring van hun architecten. Wie kort geleden scholen heeft gebouwd, zit goed. Wie dat niet heeft gedaan, kan het vergeten.

‘Je moet een referentieportefeuille opbouwen’, zegt Weeda. Wie ervaring heeft, kan meedingen naar opdrachten en meer ervaring opdoen. Wie het niet heeft, komt er nooit van zijn leven meer tussen.

Op die manier, zegt Weeda, zijn er in Nederland nog maar tien à twintig bureaus over die scholen ontwerpen. Weeda: ‘Daar ben ik natuurlijk wel blij mee, want anderen gaan niet meer in mijn vijver vissen.’

Zo werkt het niet alleen met scholen, zo werkt het ook voor andere specifieke overheids- en semi-overheidsgebouwen: ziekenhuizen en andere zorginstellingen, sportaccommodaties en gemeentehuizen. Elk van die categorieën heeft haar eigen beperkte groepje architecten met een goedgevulde referentieportefeuille.

Weeda zou graag naar gemeentehuizen meedingen. ‘In het onderwijs is altijd weinig geld. Voor gemeentehuizen is altijd een heel hoog ambitieniveau. Dat moet altijd prestigieuzer.’ Maar ja, geen kans, want geen ervaring, dus geen referentieportefeuille. De gemeentehuizen, de lucratiefste overheidsgebouwen, zijn volgens Weeda de markt voor bureaus van befaamde architecten als Herzberger en Koolhaas.

Europese regels mogen dan veel binnenlandse concurrenten hebben uitgeschakeld, daar zijn toch buitenlanders voor in de plaats gekomen? Weeda: ‘Nee, ik heb nog nooit meegemaakt dat ik tegen een buitenlands bureau moest concurreren om een opdracht voor een school te verwerven.

‘Omgekeerd komen wij ook niet in het buitenland. Dat is heel logisch. We kunnen best een school tekenen voor België, maar wij kennen niet alle bouwvoorschriften daar. Dat geldt voor elk bureau dat over de grens wil werken.’

Niet dat de grens potdicht zit. Bos en Partners doet net voor het eerst een poging om in te schrijven op een grote Belgische scholenorder. ‘Dat kunnen we alleen doen, omdat we een Belgische aannemer als partner hebben.’ Of het succes heeft, moet nog blijken.

Alleen voor de eredivisie van architecten is dat geen probleem. Architecten als Blom, Neutelings Riedijk en Koolhaas, die bol staan van de prestige. Zij schrijven alleen in op projecten waar veel geld op tafel komt om bijzondere dingen te doen. Maar zij hadden de Europese aanbestedingsregels toch al niet nodig.