‘Stemgeheim moet gewaarborgd zijn’

Stemcomputers blijken fraudegevoelig. De commissie-Hermans wil dat haast wordt gemaakt met maatregelen...

De overheid heeft de afgelopen jaren te weinig gedaan om de betrouwbaarheid van stemcomputers op peil te houden, concludeert een commissie onder leiding van oud-minister en voorzitter van MKB Nederland Loek Hermans.

De commissie werd in het leven geroepen nadat een actiegroep had aangetoond dat stemcomputers onbetrouwbaar kunnen zijn. Het leidde tot afkeuring van een aantal stemcomputers bij de Tweede Kamerverkiezingen van vorig jaar november, onder meer in Amsterdam.

‘Ons rapport zou aanleiding moeten zijn voor alle ministeries om verwaarloosde dossiers weer op te pakken’, zegt Hermans. ‘Er wordt te veel op de actualiteit ingespeeld. We vermoeden dat er meer verweesde dossiers zijn. Dat kan tot grote schade leiden.’

Hoe kan het dat de aandacht verslapte voor een instrument dat zo wezenlijk is voor het vertrouwen in de democratie?

‘Het is in de politiek niet sexy om je met bestaande regelgeving bezig te houden. Op een gegeven moment is er geen aandacht meer voor een dossier dat onbeduidend lijkt. Maar in een democratie dient de overheid volledige controle te hebben over het kiesproces.’

Kan er fraude gepleegd zijn met de stemmachines?

‘We hebben geen aanwijzingen dat er is gefraudeerd bij de laatste verkiezingen. Maar met alle technische ontwikkelingen zou het over een jaar wel eens mis kunnen gaan. Er moeten maatregelen worden genomen om de beveiliging van stemmachines te verbeteren.

‘Zo moet het stemgeheim goed worden beschermd. De uitgebrachte stem mag dus niet voor anderen leesbaar zijn. Maar ook de opslag voor en na het gebruik moet beter worden geregeld. En de uitslagen moeten controleerbaar zijn door de uitdraai van een papieren stembewijs.’

Over dat laatste wacht staatssecretaris Bijleveld (Binnenlandse Zaken) een rapport af van een andere commissie. Is daarvoor tijd?

‘Ik vind dat de staatssecretaris hierover versneld advies moet vragen. Het kost tijd om dit te regelen. De verkiezingen van het Europees Parlement komen eraan. Een paper trail (papieren uitdraai van per computer uitgebrachte stemmen) biedt zekerheid als er een hertelling nodig is.’

Uit uw onderzoek blijkt dat de overheid te weinig technische expertise heeft op het gebied van stemcomputers.

‘De technische kennis werd extern ingekocht. Met als gevolg dat TNO, de instantie die de machines testte, ook de regels opstelde. TNO was daarmee eigen scheidsrechter.

‘De staatssecretaris heeft aangegeven de verantwoordelijkheid over te dragen naar een afdeling van Binnenlandse Zaken, waar veel technische knowhow zit. De minister is eindverantwoordelijk. Taken moeten helder zijn afgebakend. Zo mag de Kiesraad bijvoorbeeld best adviseren, maar deze moet niet de regelgeving bepalen.’

U constateert in uw rapport een ‘omhelzing’ tussen het bureau Groenendaal, dat de berekeningen maakt van de verkiezingsuitslagen, en de Kiesraad. Wat bedoelt u daarmee?

‘De Kiesraad heeft geen zicht op de manier waarop die berekeningen plaatsvinden. De raad was afhankelijk van Groenendaal. Er was geen mogelijkheid over te stappen naar een andere partij. Groenendaal had bij wijze van spreken een dag voor de verkiezingen zijn prijs kunnen verdubbelen. Dat is geen gezonde situatie.’