Muizen piepen niet bij pijn

Dierproeven liggen onder vuur. Dinsdag is het ‘wereldproefdierendag’. Een rondleiding bij het AMC...

Het gekrijs van speenvarkens is spreekwoordelijk. Maar hoe weet je of muizen pijn lijden? Niet aan het piepen. ‘Het is heel moeilijk om vast te stellen wat gering ongerief, ongerief en ernstig ongerief is voor een muis. Als prooidier laten ze daarvan instinctief weinig blijken, omdat zoiets hun in de vrije natuur het leven zou kosten’, vertelt Henriëtte Griffioen, proefdierdeskundige van het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam. Zij weet als toezichthouder wel onderscheid te maken. ‘Muizen die pijn lijden isoleren zich, wassen zich niet meer en verliezen gewicht.’

Weinig patiënten en bezoekers van het AMC zullen vermoeden dat achter het hoofdgebouw tienduizend muizen en ratten verblijven. Het zijn proefdieren, wier ergste ongerief op het eerste gezicht lijkt te bestaan uit het luisteren naar 3FM Radio.

Ze zitten met zijn drieën bij elkaar. ‘Muizen zijn sociale dieren’, legt Griffioen uit. ‘Daarom zitten ze bij elkaar. De popmuziek? Ach, muizen hebben achtergrondgeluid nodig. Als ze in stilte zouden verblijven, schrikken ze als iemand een keer langskomt.’

De faciliteit van het AMC is een van 82 instellingen die een vergunning hebben voor dierproeven. Hier worden ziekten onderzocht en nieuwe medicijnen, vaccins en behandelingsmethoden getest. Henriëtte Griffioen moet als onafhankelijk toezichthouder letten op het welzijn van de dieren.

Jaarlijks doet het AMC 160 tot 200 onderzoeksprojecten. Dat gebeurt onder strikte voorwaarden, vertelt Harry van Herck, hoofd van de proefdierenfaciliteit. ‘Eerst wordt de wetenschappelijke noodzaak van de dierproeven getoetst en gecontroleerd. Daarna buigt de Dierenexperimentencommissie (Dec) zich over de zaak. Die stelt vast of het belang van het onderzoek het eventuele lijden van de dieren rechtvaardigt. En ten slotte moet een financiële onderbouwing worden gegeven, want proefdierentests zijn peperduur.’

Als er genetisch gemodificeerde muizen moeten worden gemaakt, is er nog een vergunning van een ethische commissie van het ministerie van Landbouw nodig. Als die vergunningen er zijn, moet een werkprotocol worden opgesteld, waarin de veiligheidsrisico’s voor mens en dier worden vastgelegd.

Dierproeven liggen al meer dan honderd jaar onder vuur. Vele lobbyorganisaties – Dierenbescherming, Proefdiervrij en de Sophia-Vereeniging tot Bescherming van Dieren – willen een verbod. De militante organisatie Animal Liberation Front (ALF) schuwt zelfs bedreigingen niet – zoals onlangs tegen ex-directeuren van Euronext vanwege de beursnotering van een dierproevenbedrijf – om dit voor elkaar te krijgen. Volgende week wordt Wereldproefdierendag gehouden. ALF heeft een campagne bij twaalf bedrijven aangekondigd. Proefdiervrij houdt een varkensgaladiner met bn’ers.

Tot nu toe is bewerkstelligd dat er geen dierproeven meer mogen worden gedaan voor cosmetisch onderzoek. Maar de onderzoekers zeggen dat dierproeven in andere gevallen onvermijdelijk zijn. Voor het toelaten van nieuwe medicijnen en vaccins zijn ze zelfs verplicht. De farmaceutische industrie klaagt wel eens dat ze elke partij vaccin eerst op dieren moeten testen voordat ze voor mensen kunnen worden gebruikt.

Van Herck denkt dat ook in de toekomst dierproeven worden gedaan. ‘Of de mensen moeten concessies willen doen aan hun eigen gezondheid en veiligheid.’ Hij wijst op wat de onderzoeksprojecten onder meer hebben opgeleverd. Dankzij een proef met varkens kunnen patiënten die op een levertransplantatie wachten tijdelijk geholpen worden met levercellen van een varken. De methode kan bizar genoeg hier niet worden gebruikt omdat het reinigen van bloed door varkenscellen verboden is. In Italië zijn er al dertien personen mee geholpen.

Van de 650 duizend proefdieren in Nederland bestaat 70 procent uit ratten en muizen. Verder zijn er kippen (14 procent), vissen (4 procent), vogels (2 procent) en ook konijnen, geiten, varkens en paarden. Bij de testen is in 5 procent van de gevallen sprake van ernstig of zeer ernstig ongerief. Dat mag alleen als sprake is van groot wetenschappelijk belang.

Het centrum van het AMC zegt ‘niets te verbergen’. ‘We geven zo veel mogelijk openheid van zaken, hoewel je weet dat je daardoor kwetsbaar bent’, zegt Van Herck. Hij is lid van de werkgroep Dialoog waarin onderzoekers communiceren met dierenbeschermers. ‘Met 99 procent van hen is redelijk overleg mogelijk.’ Tegen die ene procent is er beveiliging.