Afghanistan wordt een tweede Irak

Het kabinet besluit eind augustus over verlenging van de missie-Uruzgan. In een serie opinieartikelen wordt hierop vooruitgelopen. Lees in het dossier eerdere bijdragen en geef uw mening.

Het Westen zit met de Irakoorlog in een moeras. En Afghanistan is meer en meer een tweede Irak aan het worden. De steun voor Bush inzake zijn Irakoorlog brokkelt met de dag af. The New York Times sprak zich medio juli, verwijzend naar een oorlog ‘zonder zin en doel’, voor het eerst uit voor terugtrekking uit Irak en wel op de kortst mogelijke termijn.

Ik ben het daar mee eens. Het zal even chaos worden, maar die is er nu ook al. Na de miskleun in Somalië is Irak het grootste failliet van militaire interventie. De bekende Amerikaanse journalist David Rieff was daarvan tot aan ‘Bosnië’ een voorstander, maar spreekt nu in zijn boek At the Point of a Gun van een ‘mythe’ om ‘vast te houden aan de mogelijkheid mensenrechten van buitenaf op te leggen’. Hij had als student mee gedemonstreerd tegen de Vietnamoorlog, maar zich toen tevens geërgerd aan ‘de verheerlijkende manier waarop over de Vietcong werd gesproken’.

Is hier een vergelijking mogelijk met de situatie in Afghanistan?

Nee. Er zijn nog nauwelijks demonstraties tegen dit militaire ingrijpen. En de Taliban hebben niet onze ‘sympathie’. Integendeel, zij zijn in onze ogen de bad guy.

Toch zijn de Taliban gewone Afghanen, een arm en trots volk, dat zich nimmer iets laat gezeggen door vreemdelingen, laat staan als die hun opiumvelden bedreigen.

De Taliban zijn, in de woorden van Kader Abdolah (Kunst, 2 juli), gewone dorpelingen die eerlijk en erg gastvrij zijn, ‘maar door decennia geweld in hun land gewelddadig zijn geworden’ en tevens ‘diep in de Koran geloven en volgens de dode wetten van de Koran willen leven’. Zoiets ram je er niet meteen uit, zeker niet door (buitenlands) militair geweld. Het vergt tijd.

Met geweld bereik je niets in Afghanistan. In het algemeen geldt: als je ergens energie aan geeft, groeit het. Dat geldt zeker bij repressie door geweld. Zie Irak, waar zo het ‘terrorisme’ juist in de hand is gewerkt en waar de interventie tevens spillover-effecten naar buurlanden heeft. Het meest essentiële is dat je via deze weg het verzet en het fundamentalisme alleen maar sterker of gewelddadiger maakt. Ook in Afghanistan zie je dat nu, met het groeiende zelfmoordgeweld en het ontvoeren en doden van buitenlanders als symptomen. Het is 140 duizend Sovjet-militairen in de jaren tachtig niet gelukt de Afghanen er onder te krijgen, het zal het Westen ook niet lukken. Buitenlandse militairen, ook al zouden ze zich beperken tot opbouw, zijn deel van het probleem; ze worden gezien als bezetters en voeden zo ‘nationaal’ verzet.

Vijftienhonderd Nederlandse militairen verhinderen niet dat Afghanistan langzaam verwordt tot tweede Irak. Ze voorkomen evenmin dat in Pakistan steeds meer sympathie is voor het verzet in Afghanistan. President Musharraf wordt daar gezien als ‘tirannieke heerser’ en vriend van het Westen. Dat Amerika hem koestert ondanks de wijze waarop hij aan de macht is gekomen  – via een staatsgreep – is veelbetekenend. De val van Musharraf, met alle veiligheidsrisico’s van dien (Pakistan heeft een atoombom) zal echter onvermijdelijk zijn als de situatie in Afghanistan niet verbetert. Mede daarom moet de oorlog in Afghanistan stoppen.

Onze operatie in Uruzgan is een doodlopende weg, en anders wel dweilen met de kraan open. Dit laatste vooral omdat de Taliban in delen van Pakistan bases hebben, van waaruit ze kunnen opereren en waarin ze zich kunnen terugtrekken om op krachten te komen. Dat de regering-Karzai corrupt is, dat hij de zaak evenmin in de hand heeft, dat er veel burgerdoden vallen en dat de Amerikanen oorlogsmoe zijn en Nederlandse troepen met hun harde optreden worden geassocieerd, zijn extra redenen om er mee te stoppen.

De Taliban zijn bovendien Al Qaida niet. Ik meen dat je ook de laatste beter niet met (grof) geweld kunt bestrijden, omdat dit hen alleen maar fanatieker en sterker maakt. En ook omdat je via tegengeweld in de spiraal van geweld blijft hangen.

Maar het gaat me vooral om de vraag of ons gevecht met de Taliban als een in het Afghaanse volk gewortelde beweging volkenrechterlijk wel legitiem is. De oorlog in Afghanistan heeft al lang niet meer het karakter van ‘verdediging’ of een vergelding voor ‘11 september’. Alles wijst op een onrechtmatige westerse oorlogvoering tegen een volk in een ander land. We moeten er gewoon weg. En de Amerikanen uit Irak. De Uruzgan-missie moet dus na 2008 niet worden verlengd.