Laagland Nederland is en blijft een putje

De opmerking van de Britse premier Gordon Brown dat het overstromingsleed in zijn land ten dele te wijten is aan verouderde infrastructuur is van Britse nobelheid, maar ook Brown heeft er geen schuld aan dat Engeland nu eenmaal Engeland is: een land waar het vaak (hard) regent....

Een geaccidenteerd land, waar beekjes kunnen veranderen in woeste stromen. En een groot land, waar overtollig regenwater soms een lange weg heeft te gaan.

Heel nobel van Brown, inderdaad, vinden Klaas-Jan van Heeringen en Micha Werner van Delft Hydraulics (het voormalige Waterloopkundig Laboratorium), maar bij écht hevige regenval staat de mens machteloos. Werner: ‘We willen steeds de risico’s op overstroming uitbannen. Maar dat kan helemaal niet.’

Schade beperken
Schade beperken, dat kan wel. Delft Hydraulics ontwierp voor de Britten een waarschuwingssysteem om tijdig te wijzen op de gevolgen van hevige regenval voor rivieren. Ook voor de Severn en de Theems, de twee waar het nu om gaat. ‘We hebben geen klacht gekregen uit Engeland, dus het systeem zal hebben gewerkt.’

Stel dat die 150 millimeter die vrijdag in Gloucestershire in één etmaal viel in Nederland op de slechtst denkbare plek valt (het Westland, vanwege de hoge bebouwingsgraad), zou het leed dan niet te overzien zijn? ‘Nee’, verzekert Reinout van den Born van Meteo Consult. ‘Natuurlijk lopen wij ook grote schade op, maar wij pompen en pompen en binnen twee dagen is het water weg.’ Nederland pompt namelijk altijd, beklemtoont Van den Born. ‘Als wij niet zouden pompen, zouden we we niet meer bestaan.’

Nou nou, temperen Van Heeringen en Werner, het water zal hier ook wel even blijven staan. Maar de zee is altijd nabij en dus is het water relatief snel weg.

Vlak
Het vlakke Nederland, dat voor het grootste deel onder de zeespiegel ligt, had vrijdag last van hetzelfde regenfront dat in Engeland grote schade heeft aangericht. Maar dat front had zijn meeste water al boven Engeland geloosd.

Hoeveelheden regenwater als Gloucestershire te verwerken kreeg, zijn in Nederland zeldzaam. In een normale julimaand valt er in Nederland 70 millimeter regenwater. Gloucestershire kreeg vrijdag ruim het dubbele in 24 uur te verstouwen. Het Nederlandse ‘record’ staat op naam van Voorthuizen: 208 millimeter in 1948.

Een eerlijker vergelijk met Gloucestershire, gezien de omvang van het getroffen gebied, biedt de ervaring met grote delen van Zeeland en West-Brabant op 14 september 1998. Daar viel toen meer dan 120 millimeter in een etmaal, met Dirksland (134 mm) als topper. inwoners van Dirksland stonden niet dagen tot kniehoogte in het water, al was de schade groot.

Straten blank
Als in Nederland straten langdurig blank staan, heeft dat veelal te maken met te veel bebouwing, waardoor het water niet weg kan. Ook speelt mee dat Nederlandse riolen gemaakt zijn op normale buien. Maar laagland Nederland is en blijft een ‘putje’ waar water makkelijk te lozen is.

Actieve regenzones van 80 tot 100 millimeter water per etmaal komen in Nederland vaak voor. Als hevige buien dreigen, gaan waterschappen preventief pompen. ‘Bovendien hebben we onze capaciteit aan waterberging enorm vergroot’, zegt Pieter Baeten van het Hoogheemraadschap Delfland.

Ook worden grote rivieren verbreed (en dijken versterkt) om overstromingen als in de jaren negentig te beperken. Die overstromingen waren niet het gevolg van hevige regenbuien alhier: de Maas en Rijn willen wel eens buiten de oevers treden wanneer in de brongebieden veel regen valt of sneeuw smelt. Op weg naar het diepste punt laat het water zich dan moeilijk bedwingen.

Klagen over regen hoort bij de zomer, vindt Van den Born. Zoals hevige regenval: in de top tien van meeste neerslag in een etmaal in Nederland staan alleen maar zomerse buien.