de site van

Einde zomertijd maakt Nederlanders depressief

Van onze verslaggever Peter de Waard − 26/10/07, 10:03

Behalve tijdpurist Coos Haak, van de Stichting voor weer- en sterrenkunde De Koepel, verlangt bijna geen Nederlander naar het einde van de zomertijd....

Alleen al de gedachte dat de klok zaterdagnacht weer een uur wordt teruggezet, maakt mensen mistroostig of zelfs depressief. Boeren noch natuurbeheerders, verkeersdeskundigen noch weervoorspellers, middenstanders noch milieufreaks vinden dat de wijzers van de klok moeten worden verzet. ‘Misschien hebben we dat vroeger wel gevonden. Maar zomer- of wintertijd is voor de boeren zeker geen item meer’, zegt Jacq Luiten van LTO Nederland heel beslist. ‘Uit natuur- of milieuperspectief zie ik geen voordelen’, stelt Mirjam de Rijk van Natuur & Milieu.

Niettemin begint Nederland komend weekeinde aan de donkere weken: zeven tot de kerst, dertien in het nieuwe jaar. Is de de overstap van zomer naar de echte tijd of wintertijd nog zinvol in de 24 uurseconomie van 2007? Of dient hij alleen de erwtensoepindustrie?

Herinvoering
Het terug- en, volgend voorjaar, weer vooruitzetten van de klok leidt ook dertig jaar na de herinvoering – al in 1916 beleefde Nederland de zomertijd voor het eerst – nog altijd tot problemen. Niet alleen verrast het mensen in praktische zin, ook is de verstoring van de biologische klok bij de mens groter dan tot voor kort werd aangenomen. ‘De seizoensmatige interruptie van de biologische klok is veel ernstiger dan we dachten’, aldus Martha Merrow, hoogleraar moleculaire en genetische chronobiologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij pleitte donderdag voor afschaffing van de tijdsveranderingen. Nederland moet kiezen tussen zomertijd of wintertijd.

Harry Geurts van het KNMI in De Bilt zegt dat het in december erg lang donker zou blijven als de zomertijd het hele jaar zou worden gehandhaafd. Het wordt pas half tien ’s morgens licht. Omdat Nederlanders gemiddeld om 7.18 uur opstaan, zouden ze in de ochtend heel lang in het donker zitten. ‘Of ze moeten lekker blijven liggen. Daar zou ik wel voor voelen’, grapt Geurts. Maar nu, erkent hij, zitten de mensen in de vooravond lang in het donker. ‘Uiteindelijk is het een politieke beslissing.’

Het ministerie van Economische Zaken zegt dat zomertijd tijdens de wintermaanden qua energiebesparing weinig voordelen oplevert. Maar helemaal goed berekend is dat nooit. Nadelen kent het ministerie ook niet. ‘Het is puur politiek. De besluitvorming ligt bij de EU. Je moet het in Europees verband doen’, aldus het ministerie.

Hoewel er, behalve politieke motieven, weinig tegen in te brengen is om de zomertijd te handhaven, accepteert het volk gelaten dat het aanstaande zondagmiddag alweer voor zes uur buiten in het donker loopt. Wie zonder kunstlicht nog een partijtje tennis wil spelen, zal overmorgen om vier uur moeten afspreken.

Europarlementariër
Vorig jaar wilde een Duitse Europarlementariër er een punt van maken. Onder het parool ‘Weg Met de Tijdverandering’ voerde Herbert Reul (EVP) een campagne in Straatsburg. Maar hij kreeg nul op het rekest. Een voorstel in het Britse Lagerhuis, vorig jaar, om de zomertijd permanent te maken (het zou Britse sporters meer tijd geven om te trainen en daardoor meer medailles te halen), had evenmin enige kans.

In Nederland deed de PvdA begin vorig jaar de suggestie de zomertijd al in februari te laten beginnen, maar de partij kreeg er de handen niet voor op elkaar. In de VS is er wel een aanvang mee gemaakt. Daar is dit jaar de zomertijd met drie weken vervroegd, naar begin maart. En pas volgende week zondag – een week later dan hier – zal de klok worden teruggezet. De bedoeling is extra energiebesparing te realiseren. Het zou 100 duizend vaten olie per dag schelen.

Aanvankelijk werd gewaarschuwd dat door deze vroegere invoering van de zomertijd computers van slag zouden raken, maar net als bij de zogeheten millenniumbug, ten tijde van de jaarwisseling 1999-2000, viel dat alleszins mee. De EU is nu ook een onderzoek begonnen naar de effecten van de zomertijd. Dit onderzoek zal voor 31 december moeten zijn afgerond. Maar gezien alle nationale belangen wordt verwacht dat in Europa weinig verandert. Een permanente zomertijd is nu het privilege van een land als Kirgizië.

Verlichten
De zomertijd werd in Nederland in 1977 heringevoerd om de uren waarin de mens op zijn actiefst is, optimaal door de zon te laten verlichten. De oliecrisis van vier jaar eerder was de drijfveer. Er zou energie worden bespaard. Maar er waren ook andere voordelen. Mensen zouden ’s avonds langer van het daglicht kunnen genieten. Eén uur extra licht in de avond zou criminaliteit verlagen, het toerisme bevorderen en de CO2-uitstoot terugbrengen. Omdat duisternis in de avondspits tot meer ongelukken leidt dan in de ochtendspits, zou ook het aantal ongelukken verminderen. Onderzoek in Groot-Britannië wees op 140 verkeersdoden per jaar minder door de zomertijd. Hoewel de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) deze trend niet kan bevestigen voor Nederland, zou volgens sommige experts ook hier de verkeersveiligheid gediend zijn met langer avondlicht. Het aantal ongelukken zou in de weken na de verandering van tijd met 8 procent toenemen.

Tegenstanders van de zomertijd zijn niet meer te vinden. In 1977 zagen eigenlijk alleen de boeren er niets in, omdat zij bang waren dat hierdoor het ritme van de dieren zou worden verstoord. Maar de boeren wenden er snel aan.

Nu de energieprijzen zo hoog zijn, is er een extra reden de zomertijd te verlengen. Die leidt tot energiebesparing, al is dat minder dan bij de herintroductie in 1977. Het ministerie van Economische Zaken spreekt van een winst van 0,3 procent (350 miljoen kilowattuur).

Als de zomertijd permanent zou worden, zouden ook de tijdswisselingen tweemaal per jaar niet meer nodig zijn. Bij een klein deel van de Nederlanders met een sterke biologische klok leiden die tot grote stoornissen. 20 procent van de Nederlanders heeft slaapproblemen – kosten 1,5 tot 5 miljard euro per jaar. Vooral kinderen die zich moeilijk aan de tijd kunnen aanpassen, hebben last van de verandering.

Tijdswisseling
De Groningse hoogleraar Merrow zegt geen voorkeur te hebben voor zomertijd of de oude tijd. ‘Waar wij ons zorgen om maken, is de tijdswisseling zelf. Het leidt ertoe dat mensen actief worden op momenten dat ze dat volgens hun biologische klok niet zijn. Daardoor worden hun prestaties minder. Dat is niet alarmerend, maar wel verontrustend.’

Coos Haak van De Koepel is een van de weinige tegenstanders van de zomertijd. Hij wil het hele jaar wintertijd. En eigenlijk zou in zijn ogen ook die nog ruim een half uur moeten worden teruggezet zodat de zon zoals een eeuw geleden weer om 12.00 uur op het hoogste punt zou staan.

Nu staat de zon in de zomertijdperiode pas om kwart voor twee op het hoogste punt. De zon komt volgens Haak in Nederland in het oosten al rijkelijk laat op. Eigenlijk ligt Nederland in de West-Europese tijdzone, maar heeft het de Midden-Europese tijd. Haak zou, net als vroeger, de Nederlandse tijd midden tussen de Britse tijd – Greenwich Mean Time – en de Berlijnse tijd willen plaatsen. Maar in het Europa van nu lijkt voor een eigen Nederlandse tijd geen plek.