Mensaap mist elk gevoel voor rechtvaardigheid

Wie rozengeurige opvattingen heeft over mensapen, onze nauwste verwanten in het dierenrijk, moet deze week het blad Science eens goed doorlezen....

Keith Jensen en zijn team lieten de apen een spel spelen waarbij telkens twee dieren rozijnen moesten verdelen. Als mensen datzelfde spel spelen, blijken ze echte sociale zoogdieren: ze gedragen zich veel minder asociaal dan ze zouden kunnen.

Bij chimpansees, meldt Jensen, is er echter geen spoor van sociaal gevoel. Zelfs als de twee spelers elkaar goed kennen, zoals de dieren van Jensen die allemaal uit één kolonie kwamen, kiezen ze keihard voor zichzelf.

Het spel dat Jensen de dieren liet spelen is een zogeheten ultimatum game. Dat wordt gewoonlijk gebruikt in de experimentele economie, waarin het keuzegedrag van proefpersonen wordt bestudeerd.

In een ultimatum game zijn er twee tegenstanders en een te verdelen buit. De ene speler mag de andere een bod doen. Accepteert de ander dat, dan wordt de buit volgens het voorstel verdeeld. Weigert de ander, dan krijgen beiden niets. Daarbij kunnen spelers de ander belonen of straffen. In het spel blijkt ook – als ze een redelijk lijkend bod toch weigeren – welk verlies ze willen nemen om de ander te straffen.

Bij de Duitse proeven met chimpansees vormden een aantal rozijnen de buit. De ene aap mocht die verdelen, waarna de andere er al dan niet op in kon gaan.

Uit de proeven blijkt dat het apen geen lor interesseert of de ander zich fair gedraagt of niet; ze pikken mee wat ze krijgen kunnen, zonder verdere emoties. De ‘verdeler’ kan dus bijna alles zelf houden, en de ‘beslisser’ zal geen rozijn weigeren.

Jensen noemt in Science het menselijke rechtvaardigheidsgevoel misschien wel het belangrijkste onderscheid tussen mens en mensaap. Daarbij is het wel opmerkelijk, schrijft hij ook, dat de apen zich precies gedragen als de egoïstische homo economicus waarop klassieke economen hun theorieën baseerden.