Vermissing Madeleine mediahype

Dansen de Nederlandse media naar de pijpen van de Britse?..

De mogelijke ontvoering van een 4-jarig Engels meisje tijdens een vakantie in Portugal heeft ook in Nederland geleid tot ongekende media-aandacht. Zelfs NOVA maakte er maandag een van zijn hoofdonderwerpen van.

‘Ons uitgangspunt was een media-item. Waarom trekken dit soort zaken in Engeland zo veel meer aandacht dan in andere landen? Maar lopende de avond kwam er ineens actueel nieuws met de arrestatie van de man. En toen is het door stom toeval meer een actuele zaak geworden’, zegt Carel Kuyl, hoofdredacteur van de televisierubriek.

Dat de zaak een groot publiek aanspreekt, is logisch, omdat iedereen het in gedachte ooit zelf heeft meegemaakt. Iedere ouder laat zijn kind af en toe wel eens een tijdje alleen en vraagt zich dan af: loopt het wel goed af? Bijna altijd is er niets aan de hand, maar in een op de tien miljoen gaat het mis.

In Nederland worden jaarlijks twee of drie kinderen ontvoerd en soms vermoord. In een enkel geval – het meisje van Nulde in 2001, het Chinese meisje in de Achterhoek in 2004, en het Maasmeisje in 2007 leidt dit tot landelijke publiciteit. Zelden is er echter internationale belangstelling.

‘Waarom dit geval ver van huis in Portugal erger is dan andere? Probeer het niet uit te zoeken. Het is objectief niet meetbaar. Het is een vorm van selectief leed dat af en toe hype-achtige proporties aanneemt’, zegt communicatiewetenschapper Anne van der Meiden. De enorme media-aandacht vorige week leidde tot de bemoeienissen van beroemdheden – de oproep van David Beckham en de door J.K. Rowling uitgeloofde beloning – die de hype verder versterkten.

De Britse fascinatie voor criminaliteit en vooral bizarre excessen is bekend. Met name misdaden waarbij kinderen zijn betrokken, worden altijd breed in de media uitgemeten. Niet alleen de schandaalbladen storten zich er massaal op, ook de kwaliteitsmedia bombarderen het vaak dagenlang tot het grootste nieuws.

De tragiek wordt uitvergroot doordat Britse ouders met betraande ogen oproepen op televisie doen voor het vinden van de kinderen of de daders van het misdrijf. De ontvoering van en de moord op de peuter James Bulger in 1993 door twee tieners en die van de meisjes Holly en Jessica in 2002 door een schoolconciërge schokten niet alleen Groot-Brittannië, maar de hele wereld.

In Frankrijk worden ook geregeld kinderen ontvoerd en vermoord. Maar dit nieuws zal zelden over de Franse grens gaan. Zo gauw het in Groot-Brittannië gebeurt, krijgt het ineens een internationale dimensie. Zelfs in Frankrijk is de ontvoering van het Engelse meisje sinds gisteren nieuws. De Britse media verbazen zich erover hoe hun binnenlandse aangelegenheid plotseling internationale dimensies heeft gekregen. ‘Hoe de jacht op Madeleine een wereldwijde zaak is geworden’, kopte The Times gisteren. ‘De mediabelangstelling heeft proporties aangenomen waarvoor geen precedent bestaat’, erkent de krant.

De Britse media bepalen vaker de internationale nieuwsagenda. Kuyl: ‘Dat heeft te maken met de taal en met het feit dat de uitzendingen van de BBC hier makkelijker te volgen zijn. In Amsterdam zijn er drie BBC-kanalen maar slechts een Frans kanaal. Daarnaast zijn Britse media, ook de serieuze, minder terughoudend over criminaliteit. Wat bij ons alleen een item is voor Hart van Nederland is daar ook een item voor de BBC.’