De snelle vernietiging van het landschap

Schrijver Willem van Toorn, die zich in het verleden al vaker boos heeft gemaakt om de vernietiging van het Nederlandse landschap, maakt zich in zijn vrijdag verschenen polemische essay Projekt Nederland bijzonder kwaad op de opeenvolgende kabinetten-Balkenende, Die hebben de regie over de inrichting van het Nederlandse landschap geheel...

Daarmee is volgens Van Toorn het kwaad enkele jaren geleden ingezet, omdat niemand meer het overzicht heeft en het ontbreekt aan een echt debat over wat er met het Nederlandse landschap moet gebeuren.

Daartoe zou de Nota Ruimte uit 2004 van het ministerie van VROM een uitgangspunt moeten zijn. Maar die is dat allerminst, omdat de nota niet als uitgangspunten voor het ruimtelijk beleid in het volle Nederland de elementen kwaliteit, zorgvuldigheid of soberheid gebruikt, maar de opvatting dat de ruimte optimaal gebruikt moet worden om de internationale concurrentiepositie van Nederland te versterken.

De vernietiging van het landschap heeft daarmee volgens Van Toorn ruim baan gekregen en is zich in snel tempo aan het voltrekken. De teloorgang is volgens Van Toorn met name te zien bij de afslagen van de snelwegen. Daar heeft elke gemeente die over een afrit beschikt, zich overgegeven aan projectontwikkelaars, die hen de meest profijtelijke bedrijfsterreinen voorspiegelen.

Niet de vraag naar bedrijfsgebouwen regeert de opdrachten van de met elkaar concurrerende gemeenten, maar het aanbod en de voorspiegelingen van de projectontwikkelaars. Daarna rest in veel gevallen niets meer dan leegstand, een verrommeld terrein of een door kantoren, showrooms en loodsen bedorven landschap.

Als voorbeeld van lelijkheid noemt Van Toorn het uitzicht vanaf de A2 op Zaltbommel aan de Waal, waar de karakteristieke toren is verdwenen achter een muur van kantoren en waar het centrum van het stadje alleen via onduidelijke bedrijfsterreinen en kantorencomplexen is te benaderen.

Ook Veenendaal wordt genoemd. Het dorp poogt zich een dynamische en stadse allure aan te meten, maar komt niet verder dan een reeks autoshowrooms langs de A12.

Met zijn opstelling toont Van Toorn zich een geestverwant van landschapsarchitect Adriaan Geuze, die zich in de speciale Volkskrant-bijlage Stand van het Land (Het water komt) van vandaag ongerust toont over de landschappelijke ontwikkelingen tussen Rotterdam en Gouda, waar op het laagste punt van Nederland een nieuwe wijk gaat worden gebouwd. Naast de woede over de verrommeling van het landschap, maakt Van Toorn zich ook boos over wat hij de vertrutting van de woonwijken noemt. Nieuw gebouwde huizen die worden uitgerust met geveltjes, hekjes, trappetjes en ornamenten uit een vervlogen tijd.

In het boek Projekt Nederland is een beeldessay opgenomen van fotograaf Theo Baart, die zich heeft gespecialiseerd in het fotograferen van vollopende landschappen, zoals de Haarlemmermeer. Over die polder publiceerde Van Toorn in 1988 de roman Een leeg landschap.