De eerste tjiftjaf is gesignaleerd!

Dat de buizerds al aan het paren zijn is raar, maar niet erg. De temperatuur van de Waddenzee, die is zorgelijk....

De reigers in het Amsterdamse Bos wachten nog steeds op de eerste vriesperiode. Pas daarna kunnen ze hun eieren leggen. Maar veel planten wachten daar helemaal niet op, die zijn al begonnen aan de lente.

‘Zoiets heb ik nog niet eerder gezien’, zegt de boswachter Sam Juffermans. ‘De zachte winter levert een compleet ander ritme op bij veel planten en dieren. Dit jaar hebben de egels bijvoorbeeld geen winterslaap gehouden. Normaal gesproken is de grond bevroren en is er voor hen geen worm te vinden. Inmiddels is het januari en sommige zijn nog steeds klaarwakker.’

Maandag werd op sommige plaatsen in Nederland een temperatuur van 15 graden gemeten, en volgens Juffermans was het Amsterdamse Bos negen graden warmer dan normaal. ‘Door die warmte zijn er talloze planten die nu al hun bloeiperiode doormaken.’ De kersenbomen kleurden de bloesemtuin in het bos vorige week voor een groot gedeelte wit. Ook de rododendron en de hazelaar maken een voortijdige bloei door.

Normaal overwinteren de koperwiek en kramsvogel in Nederland, weg van de felle kou in Scandinavië en Rusland.

‘Die heb ik deze keer gemist’, zegt de boswachter. In de noordelijke streken wil het ook niet koud worden, dus blijven ze daar.

De negen Schotse hooglanders die in het bos lopen, hebben het zichtbaar naar hun zin met deze zachte winter. ‘Meestal zie je ze in de winter afslanken naarmate er minder voedsel te verkrijgen is’, zegt Juffermans. ‘Maar nu het gras deze winter niet verwelkt, hebben ze voedsel in overvloed.’

Cees de Pater van Vogelbescherming Nederland hoort de laatste dagen al vogels zingen die hij normaal op zijn vroegst in februari hoort, zoals de koolmees en de heggemus.

Sommige vogels vervroegen ook hun paargedrag. Zo weet De Pater van buizerds die al aan het baltsen zijn geslagen. Raar, maar niet zorgwekkend.

Waarover hij zich zorgen maakt, is de temperatuur van de Waddenzee. ‘De schaaldieren daar gaan pas groeien als het eerst koud is geweest. Dus dat blijven dit jaar kleine diertjes. Als in het voorjaar de ganzen en de scholeksters komen, zullen ze honger krijgen.’

De grote expert op het gebied van ontijdige natuurverschijnselen is Arnold van Vliet. Hij coördineert de Natuurkalender, waaraan het publiek kan melden een hele vroege zwaluw te hebben gezien of de eerste bloeiende lisdodde. Van Vliet: ‘Ik heb de eerste meldingen van de tjiftjaf en de zwartkop al binnen.’ Ook de bruine winterjuffer, een soort libelle die normaal gesproken ergens in april behoort op te duiken, is al gezien. De kleurige ijsvogel, die altijd de klos is zodra er ijs komt, beleeft opnieuw een topjaar.

Wespen zijn ook al actief, maar dat zegt nog niets over het wespenjaar. In de twee vorige warme winters waren ze er ook telkens vroeg bij. In 2004 waren daardoor extreem veel wespen, in 2005 extreem weinig. In dat jaar kwam de winter zo laat dat de wespenkoninginnen dood vroren. Dat er muggen worden gesignaleerd, verontrust Van Vliet niet. ‘Dat is normaal. Als het even niet vriest, zijn ze er.’ Niet normaal is dat de teek nog steeds bijt.

Het speenkruid, dat gewoonlijk in maart bloeit, stond op 20 december al te bloeien. Limburgse tuinders melden dat hun perenbomen uitlopen, en dat is dertig jaar niet zo vroeg voorgekomen.

Maar ook ver buiten Nederland is de natuur van slag. In Zweden en Rusland zijn ook de beren nog maar net in winterslaap, drie maanden later dan normaal.

De Amsterdamse stadsbioloog Ton Denters is met name verbaasd dat de plantensoorten die nog maar net uit het zuiden zijn opgerukt, het nu al de hele winter door lijken te redden. Zo blijken zijn de muurfijnstraal en het kruipklokje best opmerkelijk goed bestand tegen deze winter.

‘De tongvaren was een paar jaar geleden nog een bedreigde plantensoort, maar is nu overal in Amsterdam te zien.’