Bij PvdA is de paniek niet ver weg

Het gaat niet goed met de campagne van de PvdA. De monsteroverwinning die een halfjaar geleden nog gegarandeerd leek, is verder weg dan ooit....

Niet de PvdA van Wouter Bos gaat ervandoor met de stemmen van de mensen die genoeg hebben van CDA en VVD, maar de SP van Jan Marijnissen.

De omstandigheden leken lang ideaal voor de PvdA. De kiezers toonden bij de gemeenteraadsverkiezingen hun afkeer van het kabinet-Balkenende. Bos zelf was veruit de populairste kandidaat-premier. Ook met het PvdA-programma is volgens de kiezers weinig mis, bleek dit weekeinde uit onderzoek van de Vrije Universiteit en dagblad Trouw. Met twee centrale punten is een meerderheid van de kiezers het eens: dat rijke ouderen moeten meebetalen aan de AOW en dat de aftrek van de hypotheekrente beperkt moet worden.

Dat Bos inmiddels toch in zwaar weer verkeert, ligt ten dele buiten zijn schuld. Balkenende trekt de beloning voor de aantrekkende economie met succes naar zich toe.

Bos kan zichzelf wel verwijten maken over de rommelige en onzekere indruk die zijn partij maakt. Het AOW-plan werd halfslachtig naar buiten gebracht, geeft Bos toe. De ‘Armeense kwestie’, die net uit de aandacht was verdwenen, werd vorige week door de partij zelf weer in de schijnwerpers gezet met een persconferentie voor Turkse journalisten.

Ten derde is er de schimmigheid over Bos’ plannen na de verkiezingen: Bos zegt dat hij geen voorkeur heeft, maar weegt intussen in de media hardop alle opties tegen elkaar af. Waar CDA en VVD er geen doekjes om winden dat voortzetting van hun beleid de inzet is van de verkiezingen, wekt Bos zo de indruk dat hij niet weet wat hij wil. ‘Bos maakt rare sprongen’, zegt verkiezingsonderzoeker Peter Kanne van TNS Nipo. ‘Het lijkt wel of hij die draaikonterij die hem wordt aangewreven nog wil waarmaken ook.’

Kanne denkt dat de PvdA zich zorgen moet maken. ‘We gingen er tot voor kort van uit dat een deel van de SP-stemmers als vanzelf zou terugkomen bij de PvdA om Bos groter te maken dan Balkenende. Dat effect zie je altijd bij een nek-aan-nekrace. Als van zo’n race steeds minder sprake is, vervalt voor de SP-kiezers dat argument om te wisselen.’

De paniek is niet ver weg. Zondag meldden zich de eerste partijprominenten met hun oproep aan Bos het roer om te gooien. Volgens oud-senator Joop van den Berg en oud-minister Margreeth de Boer heeft Bos te veel gerekend op toekomstige samenwerking met het CDA. Daarmee heeft hij verkeerd gegokt, zeiden de PvdA’ers zondag in het tv-programma Buitenhof. Nu het CDA zo duidelijk positie kiest tegen de PvdA, is het tijd voor een radicaal andere koers, aldus De Boer. ‘Bos moet nu aangeven waar hij voor staat en zeggen: we gaan naar links.’ Ook de meeste PvdA-gewesten vinden dat.

Bos’ campagneteam is dat nog niet van plan. De angst overheerst dat een grote groep stemmers een links kabinet te gewaagd vindt en overstapt naar de rechterflank. Bovendien vreest Bos na de verkiezingen met lege handen te staan als hij nu duidelijk kiest voor links, aangezien daarvoor nog lang geen meerderheid is.

Kanne noemt dat een spagaatredenering. ‘Kiest hij voor links, dan kan hij kiezers aan het CDA verliezen. Kiest hij, zoals nu, impliciet voor het CDA, dan vervreemdt hij de linkse kiezers van zich.’ Ter relativering wijst Kanne op de grote groep zwevende kiezers: slechts voor eenderde van het electoraat staat de keuze op 22 november al helemaal vast. De rest is nog bereid zich te laten overtuigen.

Daarop kan Bos zijn hoop de komende tien dagen richten.