Gratis kinderopvang nationaliseert het familieleven

Als kinderopvang gratis wordt, komt er vooral meer werk in de kinderopvang, menen Harrie Verbon en Tim Willems...

Wij behoren niet tot degenen die vinden dat als mensen besluiten kinderen te nemen dat hun eigen verantwoordelijkheid is en de overheid zich daar niet mee hoeft te bemoeien. De overheid dient sowieso blij te zijn met ieder kind, want ieder extra kind betekent op termijn een extra belastingbetaler die de financiering van ouderenvoorzieningen, zoals de AOW en de zorg, weer iets vergemakkelijkt.

Nu is het voor een echtpaar zeer onaantrekkelijk aan kinderen te beginnen. Wie kinderen opvoedt, heeft minder mogelijkheden een carrière op te bouwen en verliest meestal een deel van zijn pensioenopbouw. De overheid mag dus best wat doen voor echtparen met kinderen. De vraag is wat. De VVD en de PvdA zoeken het in gratis kinderopvang. Vooral voor de VVD is dat een reuzenzwaai. Onder de paarse kabinetten was de VVD nog een pleitbezorger van de eigen verantwoordelijkheid bij het krijgen van kinderen, en nu wil ze niets minder dan de familie nationaliseren.

Het is al opgemerkt dat gratis kinderopvang ertoe zal leiden dat alle mogelijke informele kinderopvang door opa’s, oma’s, ooms en tantes, nu goed voor maar liefst 68 procent van de totale kinderopvang van 0 tot 12 jaar, in een klap zal worden uitgeschakeld. Daarmee wordt onderlinge solidariteit in familieverband, die door de verzorgingsstaat toch al behoorlijk is verminderd, nog verder ondermijnd. Door kinderopvang gratis te maken, dwingt de overheid de ouders als het ware hun kinderen bij de overheid onder te brengen.

De VVD heeft als belangrijkste argument voor gratis kinderopvang dat het de arbeidsparticipatie van vrouwen bevordert, en dat is in een vergrijzende maatschappij belangrijk. Het is nog maar de vraag of meer vrouwen zich op de arbeidsmarkt zullen melden, maar laten we ervan uitgaan dat gratis kinderopvang het vrouwelijke arbeidsaanbod verhoogt. Waar zullen al die extra vrouwen, die zich op de arbeidsmarkt melden, dan heengaan?

Voor de helft naar de kinderopvang. Dat wordt duidelijk als we naar Zweden kijken. Daar is de eis dat in de kinderopvang op elke vier kinderen minstens een beroepskracht aanwezig moet zijn. In Nederland is dat ongeveer een beroepskracht per zes kinderen, maar stel dat we onder druk van hogere kwaliteitseisen naar de Zweedse situatie van een op vier gaan. Stel verder dat ieder echtpaar twee kinderen bij de kinderopvang onderbrengt. Dat betekent dat van iedere twee vrouwen die zich nieuw op de arbeidsmarkt aanbieden er één zal zijn die in de kinderopvang moet gaan werken.

De helft van het extra arbeidsaanbod van vrouwen moet dus worden ‘teruggepompt’ naar de genationaliseerde kinderopvang. Voor de al werkenden geldt dat van iedere zes werkenden er één naar de kinderopvang zal moeten verhuizen om aan de verhoogde kwaliteitseisen te kunnen voldoen. Daarbij komt dan nog dat als de arbeidsparticipatie van vrouwen echt toeneemt door meer kinderopvang dit ook nog betekent dat niet alleen de informele zorg van ouderen voor kinderen wegvalt, maar omgekeerd zal ook de informele zorg voor ouderen in de familie verdwijnen. (Schoon)zonen en (schoon)dochters werken nu allebei, en alle zorg voor ouderen zal ook door de overheid moeten worden geleverd. Een deel van de extra vrouwen die zich op de arbeidsmarkt aanbieden, komt dus ook nog eens in de ‘genationaliseerde’ ouderenzorg terecht.

Gratis kinderopvang leidt ertoe dat opa’s en oma’s niet meer nodig zijn om voor hun kleinkinderen te zorgen, en omgekeerd, kinderen niet meer beschikbaar zijn om te zorgen voor hun ouders. Het gevolg is een enorme toename van de door belastingen gefinancierde zorgsector voor kleine kinderen en hulpbehoevende ouderen. We zullen het maar niet hebben over de gevolgen van de stijging in de belastingdruk die dat met zich brengt.

Gratis kinderopvang leidt dus tot nationalisatie van de familie, en is een typisch voorbeeld van het kind (informele zorg) dat met het badwater (gratis kinderopvang) wordt weggegooid. In een vergrijzende samenleving ligt het meer voor de hand verder te werken aan flexibilisering van de arbeidsmarkt, waardoor het bijvoorbeeld gemakkelijker wordt om (al dan niet gesubsidieerd) verlof te krijgen voor de verzorging van kinderen of hulpbehoevende ouders, met recht op terugkeer naar de oorspronkelijke werkplek. Dit maakt het mogelijk zorg daar te houden waar het zowel op de liefdevolste wijze als op de goedkoopste en efficiëntste wijze kan worden uitgevoerd, namelijk in de familie.