Hoe een gewone lading nafta giftig werd

Via een nauwgezette reconstructie hebben experts achterhaald hoe de giftige cocktail aan boord van het tankschip Probo Koala naar alle waarschijnlijkheid is ontstaan...

Via een nauwgezette reconstructie hebben experts achterhaald hoe de giftige cocktail aan boord van het tankschip Probo Koala naar alle waarschijnlijkheid is ontstaan.

Het is ‘ongebruikelijk’, ‘onverantwoord’ en zelfs ‘crimineel’. Kenners van het raffinageproces hebben geen goed woord over voor de methode die dit voorjaar vermoedelijk gebruikt is op het gifschip Probo Koala om van goedkope nafta dure benzine te maken. Vanwege de beperkte mogelijkheden op zo’n tankschip, moest het wel op primitieve wijze gebeuren. Maar het resultaat was desastreus, temeer omdat het proces deels mislukte.

Via een nauwgezette reconstructie hebben experts achterhaald hoe de giftige cocktail aan boord van het tankschip naar alle waarschijnlijkheid is ontstaan. Via een primitieve methode van mengen en roeren, zo blijkt. Aan de partij van ruim 70 duizend ton nafta werd 150 kubieke meter in water opgeloste natronloog toegevoegd en 24 kilo van een katalysatorstof genaamd ARI-100 EXL.

Vierentwintig uur wachten en het bezinksel wegzuigen, luidde het recept. De helft van de in de nafta aanwezige zwavel werd zo opgelost. Het restant bevatte nog steeds relatief veel van die stof, maar kan door benzine worden gemengd, wanneer de afnemer daaraan geen al te hoge eisen stelt.

In Europa is vanwege milieu- en gezondheidseisen alleen zwavelvrije benzine toegestaan, maar in ontwikkelingslanden wordt daarnaar minder gekeken. Vermoedelijk is daarom niet alleen het afval van de Probo Koala in Afrika gedumpt, maar ook de benzine. Begin augustus loste de Probo Koala haar lading ‘gasoline blend’ in Nigeria.

Dat het afval zo giftig was, kwam ook deels doordat het proces mislukte. Olietankers hebben standaard een mengsel van éénderde natronloog (caustic soda) en tweederde water aan boord, dat gebruikt wordt om tanks te spoelen. Maar voor een optimale ontzwaveling van nafta was dat mengsel vier keer te sterk.

De partij afval van ruim vijfhonderd kubieke meter die in juli in Amsterdam werd aangeboden als ‘afvalwater’, bestond voor twee-derde uit bewerkte nafta met water en voor de rest uit natronloog en de gebruikte hulpstof ARI-100 EXL. Het stonk vreselijk vanwege de mercaptnanen die in de nafta zaten.

Dat alle betrokken diensten in Nederland akkoord gingen met de omschrijving van de partij als ‘scheepsafval’, is achteraf nauwelijks te verklaren.

Zowel de hoeveelheid nafta als de aanwezigheid van de ongebruikelijke hulpstof had tot alarm moeten leiden. Ook de hoeveelheid natronloog was veel hoger dan ooit in ‘normaal’ spoelwater achterblijft.

Dat alles verklaart volgens de experts nog niet waarom in Abidjan zo veel doden zijn gevallen. Dat moet zijn gebeurd door blootstelling aan zwavelwaterstof; dat giftiger is dan blauwzuur.

Dit zat in het afval, maar kan in nog veel grotere hoeveelheden zijn geproduceerd wanneer er in Ivoorkust zuur aan zou zijn toegevoegd. In theorie is dat niet onlogisch, want zuur kan natronloog neutraliseren. Misschien liep een poging het afval minder schadelijk te maken, rampzalig af.