Kromme tenen bij debat over de fiscalisering van de AOW

‘Met Bos ben je de klos.’ CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen (afgelopen zondag weer eens in Buitenhof) komt de dubieuze eer toe het meest infantiele argument in de discussie te hebben gebracht, maar afgezien daarvan is het publieke debat over de fiscalisering van de AOW-premie zowel benepen politiek als van een bedroevend...

Dat debat is opgelaaid naar aanleiding van de Netspar-lezing van PvdA-leider Wouter Bos, eind april. Hij herhaalde daar het PvdA-standpunt dat fiscalisering van de AOW-premie een nuttig instrument is om de kosten van de vergrijzing op te vangen. Bekend of niet, de krantenpagina’s waren te klein om alle verontwaardiging te bergen. Andere politieke partijen zagen een kans Bos eens aan te pakken, en die hebben ze gegrepen.

In dat debat werden rare argumenten aangevoerd, maar belangrijker nog is dat sommige deelnemers eigenlijk geen idee hebben waarover het gaat. Dit werd zondag ook door de CDA-voorman Verhagen treffend geïllustreerd toen hij, in debat met Wouter Bos, de PvdA’er voor de voeten wierp dat hij vorig jaar had geschreven tegenstander te zijn van een inkomensafhankelijke AOW. Hoe kon hij dan nu pleiten voor fiscalisering van de AOW? Verhagen, onnozele hals.

Wat is fiscalisering van de AOW-premie? Om AOW-uitkeringen te kunnen betalen wordt nu op twee manieren geld bijeengebracht. Ten eerste door het heffen van AOW-premie op inkomens van alle Nederlanders jonger dan 65 jaar tot grofweg dertigduizend euro. Deze premie is door een vorig kabinet gemaximeerd op 17,9 procent. Ten tweede door het restant van het benodigde geld uit de schatkist te halen. Die schatkist wordt gevuld met algemene belastingmiddelen, dus hieraan wordt bijgedragen door alle Nederlanders, ongeacht leeftijd, maar naar rato van het inkomen. Fiscalisering van de AOW-premie nu, is niets meer of minder, dan het laten afnemen van het AOW-premiedeel en het laten toenemen van het deel dat uit de schatkist betaald wordt. Minder premies, meer belasting.

Die fiscalisering van de AOW-premie is dus al een tijdje aan de gang en zal bovendien volautomatisch doorgaan. Gegeven de maximale AOW-premie, zullen toekomstige extra AOW-uitgaven vooral uit de algemene middelen worden betaald.

Het voorstel van de PvdA beoogt deze ontwikkeling te versnellen. Als een toekomstig kabinet de maximale AOW-premie met een procent verlaagt, en tegelijkertijd de inkomstenbelasting met een procent verhoogt, versnelt de fiscalisering. 65-minners blijven even zwaar belast maar 65-plussers worden een procent zwaarder belast: zij betalen immers geen AOW-premie maar wel inkomstenbelasting.

Minister Zalm van Financiën heeft, in antwoord op Kamervragen, uitgerekend wat de gevolgen zouden zijn als de AOW-premie in 2006 in een keer zou worden gefiscaliseerd. Dus: AOW-premie van 17,9 procent naar nul. En het tarief voor de inkomstenbelasting voor 65-plussers in een klap met 17,9 procent omhoog (tot een inkomen van 30 duizend euro). Let wel: niemand stelt dit voor, maar het is een som die inzicht verschaft.

De inkomensgevolgen zijn, zoals te verwachten was, extreem (tot maximaal 13 procent inkomensverlies), maar de verhoudingen zijn precies zoals ze door de PvdA zijn bedoeld. Mensen met alleen een AOW-uitkering, de armste 65-plussers, boeken een kleine inkomenswinst, de rest leidt inkomensverlies. Naarmate het aanvullende pensioen (bovenop de AOW) hoger is, is het inkomensverlies procentueel hoger, tot een zeker maximum. De sterkste schouders dragen de zwaarste lasten, conform Bos’ ideologie.

Er is niet veel fantasie voor nodig om deze extreme ingreep om te bouwen tot een voorstel dat zachter is en geleidelijk wordt ingevoerd. Dat kan in 28 smaken en die zullen allemaal in het formatiedossier staan.

Nu een paar beroerde argumenten.

1. Bos maakt de AOW inkomensafhankelijk. Dat is, zoals boven uitvoerig betoogd, je reinste flauwekul.

2. Het plan van Bos leidt tot inkomensdaling bij 65-plussers. Volledige fiscalisering in één jaar zou hier inderdaad toe leiden, maar dat hoeft dus helemaal niet. Wel geldt: Bos roomt een deel van de inkomensgroei van 65-plussers af. Hun koopkrachtstijging zal lager zijn mét, dan zonder fiscalisering van de AOW-premie.

3. Bos wil de 65-plussers hun eigen vergrijzing laten betalen. Onzin. Volledige fiscalisering in 2006 zou, volgens Zalm, tot een lastenverzwaring leiden van 2 miljard euro voor 65-plussers. De totale vergrijzingskosten zijn tussen de 15 en 20 miljard euro, dus fiscalisering van de AOW-premie is hooguit een bijdrage aan een totaalpakket.

Wees verder vooral tegen of voor de fiscalisering van de AOW-premie, maar dan wel graag op basis van goede argumenten.

Frank Kalshoven