Balkenende wil bij voorkeur missionair verder

Premier Balkenende heeft wederom aangegeven dat hij verder wil met een minderheidskabinet....

De premier heeft dat vrijdag gezegd na het kabinetsberaad. Hij voegde er aan toe dat het een zaak is waar niet het kabinet over gaat. De koningin besluit na een consultatieronde met onder anderen alle fractievoorzitters hoe het na de kabinetscrisis verder moet.

Balkenende vindt dat zijn ‘verspreking’ aan het einde van het debat over Ayaan Hirsi Ali door journalisten en PvdA-leider Wouter Bos ‘geweldig zwaar is aangezet’. Volgens Balkenende is het ‘buitengewoon merkwaardig en gewoon onzin’ dat zijn verspreking zo'n grote rol was gaan spelen in de crisis. De gewraakte opmerking was dat Balkenende aan het einde van het debat zei dat de verklaring van Ayaan Hirsi Ali nodig was, zodat ook minister Rita Verdonk (Vreemdelingenzaken) er mee kon leven.

Balkenende zegt achteraf ‘een niet zo'n plezierig gevoel’ te hebben bij de motieven van D66 tijdens de crisis rond het paspoort van Ayaan Hirsi Ali. Hij zei dit in antwoord op de vraag of hij vermoedde dat de kleinste coalitiepartij doelbewust heeft aangestuurd op de val van het kabinet. Terugkijkend had Balkenende het gevoel dat ‘er eigenlijk geen zakelijke discussie was’.

Balkenende zei dat zijn woorden aan het einde van het debat op een ‘buitengewoon laat tijdstip’ kwamen en een lading hadden gekregen die hij ‘niet had beoogd’. Hij had niet willen suggereren dat de verklaring een ‘deal’ behelsde tussen Hirsi Ali en Verdonk. Volgens de premier was de verklaring in goed overleg met haar advocaat opgesteld en is er geen druk op Hirsi Ali uitgeoefend om te tekenen.

Vrijdagmorgen bood hij op Paleis Huis ten Bosch koningin Beatrix het ontslag van het kabinet aan. De premier kwam om 10.30 uur bij het paleis en bleef iets meer dan een uur bij de koningin.

Donderdag zegde de Tweede Kamerfractie van D66, een van de drie coalitiepartijen in de regering, het vertrouwen in het kabinet op. De drie D66-bewindslieden, de ministers Laurens Jan Brinkhorst en Alexander Pechtold en staatssecretaris Medy van der Laan, stapten op. De overige kabinetsleden concludeerden vervolgens dat het kabinet niet verder kon.

De ministers zijn vrijdagochtend weer bijeengekomen voor een regulier kabinetsberaad. De teleurstelling over de val van het kabinet overheerst bij de bewindslieden, omdat veel dossiers nu onafgerond op tafel blijven liggen.

Demissionair minister Rita Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie) voelt zich op geen enkele manier verantwoordelijk voor de val van het kabinet. ‘Daar is er maar één schuldig aan en dat is D66’, zei Verdonk vrijdag na afloop van de wekelijkse ministerraad. Ook voelt ze zich volledig gesteund door haar collega-ministers.

Vice-premier Gerrit Zalm (VVD) en minister Karla Peijs van Verkeer (CDA) haalden vrijdag ook uit naar D66. Zo betitelde Peijs het optreden van de voormalige regeringspartner ‘als niet van deze wereld’.

Zalm noemde de kabinetscrisis ‘onnodig’. ‘Het ging vrijwel nergens over. Slechts één partij die zich moet profileren en daarom het kabinet laat vallen.’ Hij acht de kans groot dat er voor de verkiezingen een minderheidskabinet van VVD en CDA wordt gevormd. ‘Die kans schat ik op 75 procent.’ Dankzij de aantrekkende economie hoopt Zalm Balkenende II nog af te ronden met een ‘goede begroting’.

Een teleurgestelde minister Henk Kamp van Defensie wees erop dat juist nú mensen gaan inzien dat het beter gaat met Nederland dankzij alle hervormingen die het kabinet heeft doorgevoerd. Hij benadrukte dat de politieke discussie hier geen gevolgen mag hebben voor de krijgsmacht in de gevaarlijke Afghaanse provincie Uruzgan.

Alle bewindslieden gingen met vragen over voor hen belangrijke dossiers de ministerraad in. Zo zei Peijs dat ze er alles aan wil doen om nog een besluit te nemen over de aanleg van de snelweg A6-A9. Minister Aart Jan de Geus van Sociale Zaken noemde ook een hele reeks hervormingen die hij in de pijplijn heeft, zoals de nieuwe Pensioenwet, de verplichte werkgeversbijdrage voor de kinderopvang en de Arbeidstijden- en Arbowet.