D66 laat kabinet vallen

Premier Balkenende biedt vrijdag koningin Beatrix het ontslag aan van zijn kabinet. Balkenende-II viel donderdag na een dramatische ontknoping van het spoeddebat over de nationaliteit van Ayaan Hirsi Ali...

Regeringspartij D66 zegde de steun aan het kabinet op, omdat zij niet langer vertrouwen heeft in VVD-minister Verdonk voor Vreemdelingenzaken en Integratie. Een groot deel van de Tweede Kamer dringt nu aan op vervroegde verkiezingen. CDA en VVD willen echter een minderheidskabinet vormen, dat doorregeert met gelegenheidssteun van andere partijen. Vanwege de aanstaande begroting voor het komende jaar en de militaire missie in Uruzgan is het volgens deze partijen onverstandig na de zomer verkiezingen te houden.

De koningin houdt naar verwachting vrijdag nog onder de fractievoorzitters een consultatieronde over de vraag hoe het nu verder moet. Daarna zal zij een beslissing nemen. Volgens oppositieleider Bos (PvdA) is er maar één mogelijkheid: zo snel mogelijk verkiezingen. ‘De kiezer moet zich uitspreken, het liefst al in het najaar.’

Balkenende toonde zich gisteren teleurgesteld maar niet verslagen: ‘Voor mij persoonlijk betekent het niet zo heel veel. Ik heb mij met hart en ziel ingezet.’

De kabinetscrisis ontstond in de nacht van woensdag op donderdag, toen de D66-fractie voor een motie van afkeuring tegen Verdonk stemde die door GroenLinks was ingediend. De VVD-bewindsvrouw is volgens die motie ‘onzorgvuldig’ te werk gegaan bij het onderzoek naar de nationaliteit van Hirsi Ali. Ook werd haar kwalijk genomen dat zij het voormalige VVD-Kamerlid dwong een schuldbekentenis op te stellen.

De motie haalde geen meerderheid, maar D66 wilde hoe dan ook stoppen met Verdonk. Nadat eerst de fractie haar steun opzegde, boden beide D66-ministers hun ontslag aan. Vice-premier Brinkhorst: ‘Wat het zwaarst is, moet het zwaarst wegen. Wij konden niet langer de verantwoordelijkheid dragen voor het beleid van deze minister’. Partijleider Pechtold voegde daar later aan toe dat het niet in het landsbelang was dat het beleid en handelen van Verdonk kon voortduren.

De democraten haalden zich met hun handelen de woede op de hals van coalitiegenoten CDA en VVD. ‘Ik ben woest. D66 heeft heel wat uit te leggen’, aldus de liberale partijleider Rutte. CDA-fractievoorzitter Verhagen noemde het onbegrijpelijk dat D66 heeft aangestuurd op een val ‘net nu we beginnen te oogsten’.