‘Ik dacht, de notaris heeft de verkeerde enveloppe’

Rita Verdonk erkent het ruiterlijk: ze is woensdag naar Amsterdam gekomen om tot lijsttrekker van de VVD te worden uitgeroepen....

Tranen springen in haar ogen als vice-premier Zalm de bloemen geeft. Rita Verdonk is ontgoocheld en dat druipt van haar gezicht. ‘Dit is echt slikken’, stamelt ze. Niet zij, maar Mark Rutte is zonet uitgeroepen tot de nieuwe lijsttrekker van de VVD. Hij kreeg 51 procent van de VVD-leden achter zich, Verdonk 46 procent.

Verdonk erkent het ruiterlijk: ze was woensdagavond naar het Amsterdamse Okura-hotel gekomen in de verwachting te winnen. De peilingen in de afgelopen weken gaven daartoe alle reden. ‘Wederom zijn opiniepeilingen niet betrouwbaar gebleken. Daar was ik liever op een andere manier achtergekomen’, zegt ze.

Winnaar Rutte staat dan al breeduit te glunderen op de tonen van Don’t stop thinking about tomorrow van Fleetwood Mac. Dezelfde tune die president Clinton destijds – met succes – in zijn verkiezingscampagne gebruikte.

Weinigen hebben het verwacht, de overwinning van Rutte. Als de kandidaten voor het VVD-leiderschap, naast Verdonk en Rutte het Kamerlid Veenendaal (zij kreeg 3 procent van de stemmen) iets na zevenen de zaal binnenlopen, gaat alle aandacht naar Verdonk. De zaal wijkt voor haar uiteen, alsof de macht nu al om haar heen hangt.

Eenmaal gedrieën op het podium, houdt de Verdonk-aanhang zich niet meer in. ‘Rita, Rita’, wordt er gescandeerd. Rutte en Veenendaal lachen als de spreekwoordelijke boer met kiespijn.

De leden in de zaal weten het ook zeker. ‘Dit wordt de opstand van de basis’, stelt VVD-lid Dijkslag. Rita gaat winnen want zij is van de leden en Rutte van de partijtop. ‘Er moet een keertje worden afgerekend.’ VVD-lid Stolk: ‘De VVD-top heeft steeds alles voorgebakken. Als je dat te lang doet, komt de basis in opstand.’

Als partijvoorzitter Van Zanen de enveloppe met de uitslag van de notaris krijgt, wordt het doodstil. Op verzoek van Rutte houden de drie kandidaten elkaars hand vast, afgekeken van Idols. Wie het ook wordt, bezweert Van Zanen, hij of zij krijgt de steun van ons allemaal.

En dat wordt dus Rutte.

De echtgenoot van Verdonk is perplex. ‘We gingen toch winnen?’, zegt hij vol ongeloof. ‘Ik had gedacht dat de VVD-leden verstandiger zouden zijn.’ Het cadeau voor Rita dat de familie had meegenomen – een ingelijste foto met haar aan het roer – wordt toch overhandigd. ‘Voor een volgende aanloop’, zegt broer Ad Verdonk.

Verdonks campagnestrateeg Kay van de Linde kan het evenmin vatten. ‘Ik dacht: die notaris heeft de verkeerde enveloppe.’

Rutte dankt ondertussen ‘ongelooflijk blij en trots’ iedereen dat hij de VVD mag leiden in de verkiezingen volgend jaar. ‘Deze verkiezing kent geen verliezers. Wij gaan van de VVD de grootste partij van Nederland maken.’ Verdonk belooft pal achter hem te staan.

Minister Hoogervorst van Volksgezondheid is ‘blij verrast’ over de uitslag. ‘Voor de partij is dit een opluchting. Met Verdonk als leider was de eenheid aanzienlijk minder eenvoudig te herstellen.’

Ex-fractievoorzitter Van Aartsen: ‘Al die zoetwaterstrategen die de overwinning van Verdonks populisme voorspelden, hebben ongelijk gekregen. VVD’ers laten zich toch meer leiden door de geestelijke waarden van het liberalisme.’