Op de eerste haringparty’s ontbreekt de belangrijkste gast

Chique haringfeestjes staan al maanden in de agenda’s, maar daaraan heeft de maagdelijke Nieuwe maling. Die hangt nog elders aan tafel, etend tot het heilige vetgehalte van 16 procent is gehaald....

Over de veelbeschreven en veelbezongen Hollandse Nieuwe viel helemaal niets nieuws meer te melden. Te verzinnen natuurlijk wel: elk jaar weer is hij lekkerder, malser, vetter, sappiger (en duurder). Het vermogen om elk jaar weer nóg beter te zijn, deelt de Hollandse Nieuwe met de Beaujolais Primeur, een waterig wijntje.

Nu valt er plots wél wat nieuws te melden. De Hollandse Nieuwe komt maar niet. Dat is zelfs groot nieuws! De vlaggetjes kunnen nog lang niet uit.

Sinds de instelling van het haringseizoen (1984) is het nog nooit voorgekomen dat dit seizoen moest worden uitgesteld. Eigenlijk zou het haringseizoen vandaag beginnen: ergens in Nederland zou het eerste vaatje vette vis worden geveild, en die daad is door de commercie als begin van het seizoen aangemerkt.

Uitstel was vorige week al bekendgemaakt, gisteren besloot het Nederlands Visbureau dat het uitstel liefst twee weken bedraagt. Pas op 14 juni kan in de Hollandse Nieuwe worden gehapt. Dit is groot én belangrijk nieuws.

Bijvoorbeeld voor al die duizenden captains of industry, kabinetsleden, bekende artiesten, leden van het Koninklijk Huis en andere vermeldenswaardige personen die zekere data in hun agenda al maanden geleden hadden ingevuld. Dinsdag 30 mei, Wegener/Hilton Haringparty in Amsterdam. Woensdag 7 juni, kasteel Nyenrode: Stichting Hollandse Haringpartij.

Saskia Fiselier van laatstgenoemd evenement (sinds 1961): ‘Wij respecteren het besluit van het Nederlands Visbureau. Maar we laten de party toch maar op 7 juni doorgaan. Zo veel belangrijke mensen die ineens hun agenda moeten omgooien, dat lukt nooit.’

Inderdaad, dan maar geen Hollandse Nieuwe voor de beschermheer van de stichting, mr. Pieter van Vollenhoven en al die andere hoge gasten. ‘Wij zijn vooral gastheer voor politici’, beklemtoont Fiselier. De stichting heeft de afgelopen dagen al diverse leden van het kabinet aan de lijn gehad met de vraag of ‘het’ nog wel doorgaat.

Nog een geluk dat Luc Ouwehand van de Koninklijke Ouwehand (Katwijk) bestuurslid is van de stichting. Hij heeft altijd nog wel een partijtje diepgevroren haring achter de hand voor de bijeenkomst op kasteel Nyenrode. Fiselier: ‘Ik neem aan dat het Hollandse Nieuwe van vorig jaar is. Die was ook heel goed.’

Hier spreekt Fiselier enigszins voor haar beurt. Of de Hollandse Nieuwe van dit jaar wederom heel goed is valt nog te bezien. Simpelweg omdat hij er nog niet is. Vanuit het Deense havenplaatsje Hirtshals, waar de Hollandse Nieuwe aan wal behoort te komen, meldt journalist, tv-maker en schrijver (Haring en zijn maatjes) Wouter Klootwijk dat hij deze maandagochtend weliswaar tot in zijn enkels in de haringen staat, maar Hollandse Nieuwe, ho maar.

Klootwijk: ‘Lang niet vet genoeg, deze harinkies. Vier tot tien procent vet misschien. Moet minstens zestien zijn. Nee, deze worden allemaal zure haring.’

Zo zijn op deze maandag veel mensen zuur van haring. ‘Het is een heel moeilijke beslissing geweest om het haringseizoen nog twee weken uit te stellen’, laat Lisette Wassenaar van het Nederlands Visbureau in Rijswijk weten. Vanuit het Deense Hirtshals zegt Ouwehand-inkoper Henrik Houwaard: ‘Een unicum! Wel een wijs besluit. We komen in de problemen, onze voorraad oude Nieuwe is bijna op. Jazeker, het is mogelijk dat u straks nergens een haring kan kopen.’

En zo raakt de planning van het Algemeen Dagblad met zijn jaarlijkse Hollandse Nieuwe Test ook helemaal in de war.

Dat alles door een vis die maar niet wil groeien en niet vet wil worden. Wat is de Hollandse Nieuwe eigenlijk?

Hollandse Nieuwe is een maatjesharing die normaal vanaf half mei tot eind juni wordt gevangen. Maatje is een verbastering van maagd. De haring die tot Hollandse Nieuwe wordt bewerkt, bevat nog geen hom en kuit en is dus maagdelijk.

Het Hollandse aan de Nieuwe zit hem in de bereidingswijze, van het kaken tot het rijpen, via het zouten naar het fileren. Verder is er weinig Hollands aan de haring. Hij wordt buiten Nederlandse wateren gevangen, nog maar door twee Nederlandse schepen bevist en voornamelijk in Denemarken en Noorwegen bewerkt.

De natuur heeft dit jaar een hele machinerie van bevissing, handel, commercie én traditie gefrustreerd. De haring is nog niet vet genoeg door gebrek aan voedsel, een zekere planktonsoort. De handel geeft het koude voorjaar daarvan de schuld. Pas als de vis minimaal 16 procent vet bevat, mag hij als Hollandse Nieuwe op de markt verschijnen.

‘Ik heb er hier nu eentje in mijn hand’, zegt haringinkoper Henrik Houwaard, die al jaren in Denemarken woont. ‘Best een mooie haring, maar ongeveer 12 procent vet.’ Het is, kortom, wachten totdat de goede, vettere haring aan wal wordt gebracht. ‘Ik zit hier gewoon af te wachten, meer niet. En dat geldt voor honderdtwintig man van mijn bedrijf.’

Afwachten moet ook Albert Heijn, naar eigen zeggen de grootste Hollandse Nieuwe-verkoper van Nederland. ‘De visconsumptie neemt in ons land nog steeds flink toe. Vis is gezond en veel mensen zien het als een alternatief voor vlees. Maar de haringliefhebber moet nog even wachten’, zegt Els van Dijk van Albert Heijn.

Zij vindt het uitstel van het haringseizoen ‘een wijs besluit’. Want: ‘Liever een vette en dus échte Hollandse Nieuwe, dan eentje die niet aan de criteria voldoet. De Nederlandse klant proeft het verschil. Misschien dat dit uitstel ertoe leidt dat het verlangen naar de Hollandse Nieuwe nog groter wordt. Dan springen we er misschien nog wel uit.’

Dat zal de AH eventueel niet aan het AD te danken hebben, voorspelt Van Dijk nu al. Sinds jaar en dag scoort de AH-haring in de AD-test bijzonder slecht, zegt zij. ‘Volkomen ten onrechte. Wij verpakken hem zuurstofvrij. Dan moet je bij het open maken van de verpakking niet meteen je neus erin steken, want dan komen er allerlei gassen vrij.’

Bijval krijgt Van Dijk uit onverwachte hoek. Journalist Wouter Klootwijk laat zich als tv-maker (onder meer Keuringsdienst van Waarde) en in het geschreven woord als een zeer kritische consument kennen, maar de haring van Albert Heijn vindt hij ‘top’. Klootwijk: ‘En ik ben heus geen vriend van dat concern.’

Maar het aanstaande gemier over de Nationale Hollandse Nieuwe Test haalt het niet bij de actuele problemen waarvoor menigeen zich ziet gesteld, nu de Nieuwe Haring op zich laat wachten. In Rijswijk hadden groothandel en andere handel gisteren anderhalf uur nodig om de pijnlijke beslissing te nemen het seizoen officieel twee weken uit te stellen. ‘Tja, er zijn straks toch weer handelaartjes die eerder dan die 14de juni de vlag uithangen en hun bord met Hollandse Nieuwe buiten zetten’, klaagt Lisette Wassenaar van het Nederlands Visbureau.

De organisatie van Vlaggetjesdag, de traditionele Scheveningse seizoensopener is ook al niet blij. Die dag gaat zaterdag 3 juni gewoon door. ‘Er komt bij ons een kwart miljoen mensen, we kunnen de boel niet zomaar afzeggen’, zegt een woordvoerder. Maar een Hollandse Nieuwe (althans, een van 2006) is er straks in Scheveningen niet bij.

‘Zo zie je maar hoe de natuur alles bepaalt’, houdt Henrik Houwaard er vanuit Denemarken de stemming in. ‘Alle schema’s kunnen overboord. We moeten wachten tot de vis vet is. Vorig jaar hebben we 10 procent meer maatjesharing verkocht. Benieuwd wat het dit jaar wordt.’