Leesniveau basisschool onvoldoende

Het Nederlandse leesonderwijs laat flinke steken vallen. Een kwart van alle leerlingen verlaat na groep 8 de basisschool met een leesniveau dat niet verder reikt dan dat van groep 6....

Minister Van der Hoeven van Onderwijs heeft maatregelen aangekondigd. Ze wil dat de inspectie direct ingrijpt als een school slecht presteert op technisch lezen.

Anders dan bij rekenen of begrijpend lezen, blijkt de achterstand in technisch lezen (de vaardigheid om van letters klanken en woorden te maken) weinig of niets te maken te hebben met sociaal-economische factoren of buitenlandse afkomst. De problemen lijken veeleer in het onderwijs zelf te liggen.

De kwaliteit van scholen en zelfs klassen loopt enorm uiteen. Veel docenten, concludeert de inspectie, gaan niet consequent en systematisch met de leesmethoden om. Ze behandelen dan bijvoorbeeld maar negen van de twaalf onderdelen van de methode. Inspecteur-generaal Kervezee: ‘Hiervoor geldt hetzelfde als bij medicijnen: om het te laten werken, moet je de hele kuur afmaken.’

Kervezee onderstreepte het belang van goed leesonderwijs. De eenmaal opgelopen leesachterstand werkt immers lang en breed door. Veel leerlingen op het vmbo blijken niet in staat zonder begeleiding voor hen geschreven leerboeken tot zich te nemen. Uit onderzoek blijkt verder dat slecht lezen vaak leidt tot slecht gedrag en mindere prestaties in andere vakken, hetgeen leidt tot meer schooluitval en minder kans op de arbeidsmarkt.

De inspectie vindt dat veel kinderen langer behoefte hebben aan gericht onderwijs in technisch lezen dan nu gebeurt. Tot en met groep 6, maar ook op de middelbaar onderwijs kan meer aandacht worden besteed aan pure leesvaardigheid. Daarnaast moeten tijd en geld worden gestoken in vroege signalering van achterstanden, en blijkt gericht leesonderwijs voor kleuters goed te werken.

Over het algemeen presteert het Nederlandse onderwijs redelijk tot goed, oordeelt de inspectie, maar het kampt ook met een paar hardnekkige problemen. Behalve de moeilijk te bestrijden schooluitval en de sterke groei van het aantal zorgleerlingen, noemt de inspectie de sterke vergrijzing van het lerarenkorps, vooral in het voortgezet onderwijs. Van alle leraren daar is inmiddels 42 procent boven de vijftig. Vier jaar geleden was dat nog 19 procent. De instroom in de lerarenopleidingen geeft weinig reden voor gerustheid: als deze generatie met pensioen gaat, zullen niet voor alle vakken goede docenten voorhanden zijn.

De inspectie besteedt in haar jaarverslag opnieuw veel aandacht aan veiligheid op scholen. Hoewel ze niet de indruk heeft dat de problemen groter worden, is er met het digitaal pesten wel een nieuw verschijnsel bij gekomen. Ook is er aandacht voor de groeiende intolerantie op scholen tegenover homoseksualiteit. Veel scholen ontkennen die problemen, en hebben er nog geen gericht beleid voor ontwikkeld. Volgens een recente uitspraak van de Commissie Gelijke Behandeling hoeft dat ook niet als er een algemeen veiligheidsbeleid geldt. Maar volgens de onderwijsinspectie stelt zo'n algemeen beleid weinig voor, als specifieke problemen niet worden aangepakt.