In Tiel kun je maar beter niet je paspoort kwijtraken

Sinds de identificatieplicht worden steeds meer paspoorten als vermist opgegeven. Alleen Urk houdt er rekening mee of sprake is van overmacht....

Op weg naar huis werd de 16-jarige Patrick uit Haarlem vorig jaar beroofd door twee jongens. ‘Zijn fiets werd weggesmeten en met het mes op de keel werd hij gedwongen zijn mobieltje en portemonnee met ID-kaart af te staan’, zegt zijn moeder.

Dezelfde avond deden ze aangifte bij de politie. Daarna ging Patrick naar het gemeentehuis om een nieuwe ID-kaart te regelen. ‘Tot zijn grote woede moest hij niet alleen een nieuwe kaart betalen, maar ook een strafboete, want zo ervoer hij dat. Hevig verontwaardigd kwam hij thuis.’

Moeder nam contact op met de afdeling burgerzaken, die het alleen maar kon bevestigen. Ook wie beroofd is of zijn huis in vlammen ziet opgaan, moet vermissingskosten betalen voor reisdocumenten die daarbij verloren gaan.

Een beetje idioot vond de ambtenaar het wel. De regeling staat garant voor veel boze burgers. Klagen bij het gemeentelijk klachtenbureau helpt niet, want regels zijn regels.

Sinds begin 2005 de wet op de uitgebreide identificatieplicht van kracht is en ook steeds meer documenten worden vermist, krijgen burgers vaker met de gemeentelijke boete te maken. De heffing heeft verschillende namen, zoals ‘administratiekosten’ in Wassenaar, ‘verificatiekosten’ in Amsterdam, ‘opmaken vermissingsrapport’ in Haarlem en ‘vermissingsleges’ in Leeuwarden. Soms is het tarief hoger dan van het nieuwe paspoort zelf, dat 35 à 40 euro kost.

Maar overal gaat het om dezelfde handeling: een standaardverslag van vermissing en het doorgeven daarvan aan het landelijk meldpunt. Soms moet contact worden opgenomen met een andere gemeente wanneer die het paspoort heeft vertrekt. Een kopie van de melding gaat naar het archief.

Voor deze goeddeels geautomatiseerde handelingen rekent de gemeente Terneuzen een kwartier werktijd, zegt de afdeling burgerzaken. ‘Meer hebben we er niet voor nodig, het is een kostendekkend tarief’. Kosten: 13 euro.

Maar Utrecht rekent 32,10 euro voor hetzelfde werk en noemt ook dat kostendekkend. ‘Het is ongeveer hetzelfde bedrag als wat andere grote gemeenten rekenen, dus te duur zijn we niet.’

Toch is Rotterdam een tientje goedkoper en kan Den Bosch het voor 15 euro. De gemeente Tiel becijfert de noodzakelijke tijd op een uur. ‘De kosten van ons gemeentelijk apparaat zijn 60 euro, inclusief overhead. Het is een reële kostenberekening, geen slag in de lucht.’

Van de gemeenten uit de steekproef houdt er maar één rekening met de omstandigheden. Dat is Urk. ‘Als hij er niks aan kan doen, moet je het de burger niet nóg lastiger maken’, vindt de woordvoerder van burgerzaken. ‘Bijvoorbeeld wanneer een paspoort wordt gestolen uit een huis dat goed beveiligd is. Of wanneer een schip vergaat op zee. In zulke gevallen reken je de burger geen extra leges.’ In tien van de ongeveer honderd vermissingsgevallen per jaar komt dat voor, schat hij.

Gemeenten zijn vrij in het bepalen van hun tarieven, zegt het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden van de Rijksuniversiteit Groningen. Alleen het totaal van alle leges mag niet meer opbrengen dan het kost. ‘Hoe men dat per dienst invult, mag men zelf weten.’

De Nederlandse Vereniging van Burgerzaken, waarin de gemeentelijke diensten samenwerken, vindt de tariefverschillen veel te groot. ‘Een beetje verschil is te verantwoorden, maar dit is te bar’, vindt voorzitter Meesters. ‘Zulke grote verschillen zijn moeilijk aan de burger te verkopen.’

Juriste Mies Westerveld, Eerste-Kamerlid voor de de PvdA, zegt dat steeds meer taken door het rijk worden overgeheveld naar het lokaal bestuur. Wanneer gemeenten dan willekeurige tarieven gaan berekenen, ontstaat rechtsongelijkheid.