Rita Verdonk is partijrisico en stemmentrekker tegelijk

Ze lag aan de basis van de val het het kabinet en prijkt straks als de nummer twee op de lijst van de VVD: Rita Verdonk, de minister voor Vreemdelingenzaken....

Verdonk is zeker een partijrisico. De manier waarop zij afgelopen weken eigenhandig de paspoortkwestie van Hirsi Ali tot struikelblok voor het kabinet maakte, getuigt daarvan. Adviezen van haar politiek leider minister Zalm om meer tijd te nemen, sloeg ze in de wind. ‘Regel is regel’ was haar antwoord en wars van gepolder en gladde compromissen verklaarde ze haar partijgenoot Hirsi Ali tot niet-Nederlander.

Tijdens het debat woensdag over de zaak had ze alsnog een kabinetscrisis kunnen voorkomen door ruiterlijk haar spijt te betuigen. Ook dat bleef uit. Het zit simpelweg niet in haar karakter. Verdonk heeft de flexibiliteit van een strekdam: hoeveel kritiek er ook over haar stroomt, het verandert niets aan haar positie.

Deze onbuigzaamheid – zelf spreekt ze over kordaat optreden – maakte dat menig VVD-Tweede Kamerlid haar liever ziet gaan dan blijven. Temeer daar het niet de eerste keer is dat ze zichzelf en de VVD in opspraak brengt. De Kamer verkeerd inlichten, halsstarrig vasthouden aan een niet haalbare inburgeringswet, moties van wantrouwen, Verdonk heeft het allemaal achter haar naam staan.

Dat belooft weinig goeds voor de nieuwe partijleider Rutte tijdens de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen. Hij zit opgescheept met een nummer twee op de lijst die zich aan de overige partijkopstukken weinig gelegen laat liggen. En hoe gaat Verdonk opereren als zij in de Kamer belandt? Wordt het een tweede Wilders, die zoveel afstand nam van de VVD dat hij uiteindelijk een eigen fractie moest beginnen?

Naast een risico is Verdonk echter ook een stemmenkanon. De minister is razend populair, zowel bij de VVD-leden (ze kreeg 46 procent van de stemmen bij het gevecht om het lijsttrekkerschap) als onder de burgers. Die prijzen haar juist om haar duidelijke uitspraken, haar ‘ik ben niet links, ik ben niet rechts, maar ik ben rechtdoorzee’-opstelling. Eindelijk iemand die gewone taal spreekt op het Binnenhof, een afkeer heeft van gekonkel. Die de wet ook oplegt aan partijgenoten als die liegen over hun vluchtverhaal.

Rutte is doordrongen van haar electorale kracht en is niet van plan die op het spel te zetten. Verdonk dekt de rechtervleugel af die voor Rutte – ‘het broertje van PvdA-leider Bos’ volgens partijgenoot en Kamervoorzitter Weisglas – onbereikbaar is. Rampscenario voor de VVD is als Verdonk met Leefbaar-kopstuk Pastors, met wie zij onlangs lunchte, een nieuwe partij zou oprichten.

Verdonk vertoont veel overeenkomst met de vrouw die zij het paspoort wilde ontnemen: Hirsi Ali. Ook de Somalische kreeg meer bewondering van gewone leden en de burger dan van haar fractiegenoten op het Binnenhof. En ook Hirsi Ali veroorzaakte met haar rechtlijnigheid zowel grote irritatie als daverend applaus.

De VVD heeft mensen als Verdonk en Hirsi Ali nodig om zich te onderscheiden van andere partijen. Een fractie vol aalgladde polderjongens en -meisjes spreekt de kiezer anno 2006 niet echt aan. Er rijst wel een probleem als Verdonk straks meer voorkeurstemmen krijgt dan Rutte, een niet geheel denkbeeldige situatie. Dan wordt de partijleider overschaduwd en kan Verdonk door haar sterke positie de partij ‘gijzelen’.