Illegale crèches redding voor Afrikaanse vrouwen

Twintig peuters worden door een leidster voorzien van chips en sapjes. Uit de geluidsinstallatie komen Caribische klanken. De kinderstoeltjes staan in een grote zaal op de eerste verdieping van een gebouw vlak bij de flat Echtenstein in Amsterdam-Zuidoost....

Een doorsnee tafereel in kinderdagverblijf Filadelfia in de Bijlmer. Ware het niet dat Filadelfia eigenlijk een kerk is: Christengemeente Filadelfia van Apocalypsis. Dat verklaart het podium met instrumenten en het op het eerste gezicht ontbreken van speelgoed en bedjes. Filadelfia staat bij de deelgemeente Zuidoost niet op de vergunningenlijst voor kinderdagverblijven.

Bij Filadelfia zijn ze open over de kinderopvang. 'Wij willen de alleenstaande moeders helpen zodat ze kunnen werken', zegt een kinderleidster. 'De opvang is onderdeel van de kerkelijke gemeente. Wij passen op.'

Hoe goed de bedoelingen van Filadelfia ook zijn, de wet wordt overtreden, zegt Simone Veersema, woordvoerder van Stichting Kinderopvang Nederland (SKON). 'Ook al zou die opvang geweldig zijn, de regels zijn er niet voor niets. Kinderen zijn een kwetsbare groep waar je voorzichtig mee moet omgaan.'

Het bestaan van ondergrondse kinderopvang is in de Bijlmer geen geheim. Over de omvang valt niets te zeggen, maar buurtregisseur Jan Schuijt van de E-buurt zegt dat het er 'stikt van de illegale crèches'. Mark Neil, huismeester van de flat Kempering, ontdekte een kinderopvang in een woning. 'Die mensen belden me vanwege een lekkage in hun flat. Toen ik daar kwam, zag ik een stuk of vijf baby's. Ik wist dat het illegale kinderopvang was, maar ik heb er niets aan gedaan. Ze wonen hier niet meer.'

De verordening kinderopvang Zuidoost 2002 stelt onder meer dat een kindercentrum ten minste moet beschikken over aparte groeps-, slaap- en buitenruimtes. Filadelfia voldoet niet aan alle eisen. Toch is het kindercentrum al minstens drie jaar actief. Houdt het stadsdeel Zuidoost er een gedoogbeleid op na? Nee, zegt voorlichter Erik Weber. 'Als wij tips ontvangen van bewoners, Bouw- en Woningtoezicht of de brandweer over illegale activiteiten, sturen wij de Inspectie Kinderopvang eropaf. Meer kunnen we niet doen. We kunnen moeilijk alle deuren langsgaan.'

Een bezoek van de inspectie leidt niet altijd tot opheffing. 'Als de situatie niet gevaarlijk voor de kinderen is, proberen wij de kinderopvang te legaliseren. Maar een onveilige plek sluiten we. Met extra subsidies voor de ouders gaan wij illegaliteit tegen. Maar blijkbaar voldoen illegale crèches aan een behoefte. Dus moeten we wellicht met hen om de tafel zitten om de mogelijkheden te bekijken.'

Het Bijlmer Overlast Team (BOT), waarin woningbouwvereniging Patrimonium en politie samenwerken, gaat vier keer per jaar op inspectie in Amsterdam Zuidoost. Naar aanleiding van tips en klachten speurt BOT naar illegale activiteiten in de flats, zoals onderhuur, drugshandel, prostitutie en illegale kinderopvang. Het team heeft dit jaar slechts één illegale crèche ontdekt.

Eveneens in een kerk: The Holy Ghost Church in de Bijlmer-buurt Daalwijk. BOT had klachten gekregen over geluidsoverlast door kerkdiensten. Bij inspectie bleek dat de kerk zonder vergunning kinderen opving. De hygiëne en veiligheid voldeden niet aan de eisen, de kerk moest dicht.

Gifty Manukure is voorzitter van de Ghanese vrouwenorganisatie Women in Positive Social Action (WIPSA) in de Bijlmer. Volgens haar maken vooral Afrikaanse vrouwen gebruik van clandestiene opvang. Zij werken vaak buiten kantooruren als schoonmaakster of in fabrieken. Het gebrek aan erkende diploma's en aan voldoende kennis van de Nederlandse taal dwingen hen daar min of meer toe. 'Sommigen hebben meerdere baantjes om een uitkering te vermijden', zegt Manukure.

'Maar reguliere crèches zijn open van acht tot zes uur en onbetaalbaar als je een schoonmaakbaantje hebt. Bovendien zijn sommige moeders hier illegaal en kunnen ze niet bij een gewone opvang terecht. Ze hebben vaak ook geen familieleden in Nederland waar ze hun kind kunnen achterlaten. De moeders wenden zich dan tot vrouwen uit hun gemeenschap. Zo ontstaan illegale crèches.'

In tegenstelling tot veel illegale crèches aan huis is die in de Filadelfia-kerk slechts open van maandag tot en met vrijdag van acht uur tot half zes. Toch brengt Grace Johnson uit Brits Guyana, die fulltime werkt, haar kinderen er sinds drie maanden naartoe. 'Ik betaal vijfhonderd euro per maand voor twee kinderen. Normaal is dat minstens zevenhonderd euro.'

Als ze in het weekend werkt, brengt ze de kinderen onder bij 'vertrouwde mensen' in haar flat. Daar ben ik vijf euro per kind per dag kwijt.'

Astrid Vermeulen bracht voorheen haar dochter van 3 ook bij Filadelfia onder. Toen de opvang in de kerk in de zomer dicht was, heeft Vermeulen haar twee weken naar een woning van een Ghanese in de K-buurt gebracht. 'Ik vond deze vrouw via de contacten van mijn Afrikaanse man. De opvang was minder goed. De vrouw liet de kinderen op de galerij achter met haar dochter. Uiteindelijk is ze verraden. Ze had een uitkering en verdiende daarnaast geld met de kinderopvang.'

Manukure heeft in het recente verleden een illegale crèche gerund, maar leidt sinds kort, naast haar vrouwenorganisatie, de legale 24-uurs crèche Wipsa Kids in de Bijlmer. Die is ze begonnen omdat ze het probleem van de Afrikaanse vrouwen herkent. 'In het verleden heb ik mijn kinderen, waarvan de oudste 4 was, wel eens alleen thuis moeten achterlaten. Ik had ze kunnen terugsturen naar Ghana, zoals veel vrouwen doen, totdat ze oud genoeg waren om naar school te gaan. Maar daar lopen ze een taalachterstand op. Dan is een illegale crèche een betere optie. Maar een legale 24-uurs crèche is nog beter.'

Manukures kinderopvang gaat door voor 24-uurs crèche, maar is dat officieel nog niet. De opvang heeft wel verruimde openingstijden. 'Het opzetten van een 24-uurs crèche is ontzettend moeilijk, omdat er veel extra vergunningen voor nodig zijn. Maar zo'n kinderopvang is in mijn ogen de enige manier om illegale opvang tegen te gaan, dus daar werk ik aan.'

De namen van de moeders in dit artikel zijn om privacyredenen gefingeerd.