'Er blijven vragen, maar het houdt ergens op'

Iedereen hoopte dat het hoger beroep van de vuurwerkramp nieuwe feiten aan het licht zou brengen. Dat is niet gebeurd....

'Wat bijvoorbeeld had kunnen gebeuren was dat André de V. (de hoofdverdachte, red.) eieren voor zijn geld had gekozen en had uitgepakt. Al was het maar om zichzelf te ontlasten. De hoop dat hij zou gaan praten leefde wel.' Maar De V. hield op advies van advocaat Abraham Moszkowicz zijn kiezen op elkaar.

'Ik had ook gehoord dat er nieuwe, meer verfijnde onderzoeksresultaten waren waaruit zou blijken dat er wel degelijk massa-explosief materiaal heeft gelegen bij SE Fireworks.' Maar ook daarvan is niets vernomen.

Wat overblijft na veertien slepende zittingsdagen is een lichte kater over een proces dat af en toe wel ophef baarde, maar goedbeschouwd nauwelijks nieuws opleverde, aldus Calis. 'Het was vooral een herhaling van Almelo. Wat zogenaamd nieuws was, was vooral ruis. Opgeklopte verhalen.'

Jan Calis woonde tot 13 mei 2000 aan de Nachtegaalstraat, een van de straatjes van het arbeiderswijkje naast de Grolschfabriek. Zijn ex-vrouw en dochter Willemijn woonden schuin tegenover. Calis was thuis toen de vuurwerkfabriek ontplofte. Hij kwam ongedeerd uit de ramp, net als alle andere straatbewoners. Wat een wonder mag heten, want het straatje werd volledig weggevaagd.

Zijn nieuwe woning lijkt sprekend op zijn huisje aan de Nachtegaalstraat. Het is ook weer een oud arbeidershuisje, waarvan Enschede nog een hele voorraad heeft. 'Alleen de tuin is kleiner.' Zijn ex en zijn dochter wonen om de hoek. 'Daar heeft de gemeente rekening mee gehouden toen ze ons een ander huis toewezen.'

Calis, van huis uit filosoof, stapte na de ramp in het bestuur van de Belangenvereniging Slachtoffers Vuurwerkramp. Na interne strubbelingen is het oude bestuur onlangs gewipt. 'Dat ging op een vervelende manier. Maar er is wel een last van me afgevallen.'

Calis heeft nog wel het proces gevolgd voor de vereniging. Hij heeft niet alle zittingsdagen in Arnhem bijgewoond. 'Alleen de meest interessante. Je wordt er toch een beetje murw van. Ik heb het idee dat het wat minder leeft in Enschede.'

Het hoger beroep bracht opnieuw opgewonden verhalen in de media. Een gasexplosie zou de oorzaak zijn van de ramp, de politie had bewijs verdoezeld, twee dissidente rechercheurs van het Tolteam baarden opzien met kritiek op hun collega's.

Veel geschreeuw en weinig wol, zegt Calis. 'In dat Tolteam zat een hele rits mensen. Natuurlijk gaat er weleens wat mis. Dat verbaast me niks. En dan zijn er twee rechercheurs die er een afwijkende mening op nahouden. Daar geef ik niet zoveel om.'

Volgens de rechercheurs zou er op het politiebureau door rechercheurs zijn gedold met het rode sportbroekje van André de V. waarop vuurwerksporen zijn gevonden. Agenten zouden het broekje in een dolle bui op hun hoofd hebben gezet. 'Ik denk dat het een aangedikt verhaal is. Als het waar is, is het onbehoorlijk, maar daarmee verdwijnt het nog niet als bewijsmiddel.'

Even sceptisch is hij over brandweerdeskundige Fred Vos die met veel aplomb verkondigde dat een gaslek de ramp heeft veroorzaakt en dat de politie dat over het hoofd heeft gezien. 'Vos vindt drie jaar na de ramp een stukje gaspijp op het terrein en hangt daar een hele theorie aan op. Dat doet mij denken aan een archeoloog die aan de hand van een potscherf een hele cultuur reconstrueert. Ik geloof er niet in.'

Advocaat-generaal Welschen leverde kritiek op de advocaten die het werk van de politie in twijfel trokken en de pers die dat overnam. Terecht, aldus Calis. 'Ik vind dat journalisten te gemakkelijk zijn meegegaan met de advocaten. Ik had meer distantie verwacht.' Volgens Calis hebben ze de slachtoffers geen dienst bewezen door allerlei twijfels en geruchten op te kloppen. 'Ik denk dat het de frustratie onder de mensen kan vergroten.'

Het grote probleem, zegt Calis, is en blijft dat niemand, behalve misschien André de V., weet wat er precies is gebeurd op die zonnige zaterdagmiddag in mei 2000. 'Die leegte laat zich graag vullen met verhalen en speculaties.'

De geruchtenmolen draait nog op volle toeren. Zo is er een verhaal dat er bij SE Fireworks een tot nog toe onbekend gevaarlijk goedje heeft gelegen dat verantwoordelijk was voor de kracht van de explosie.

Of dat er voorafgaand aan de ramp toch is gewerkt op het bedrijf waarbij vuurwerk zou zijn ontstoken. Ook al heeft de politie daarvoor geen bewijs gevonden, de geruchten zijn hardnekkig. Ze klinken plausibel, zegt Calis. 'Al heb ik zelf niets gezien. En ik was toch buiten.'

'Ik heb heel lang geloofd dat het onderzoek onvolledig was. Maar ik heb een draai gemaakt, merk ik. Ik denk nu dat politie en justitie op een professionele manier onderzoek hebben gedaan, waar we op kunnen vertrouwen.'

'Niet dat er niks op aan te merken is. Er blijven altijd vragen. Helemaal bevredigend is het niet. Maar het houdt ergens op. We moeten het er zo maar mee doen.'

Dat de directeuren boter op hun hoofd hebben, lijdt voor hem geen twijfel. 'Het verweer dat ze van niks wisten is te gemakkelijk.' Calis vindt wel dat de rol van de gemeente onderbelicht is gebleven in Arnhem. 'In Almelo kwam dat sterker naar voren. Dat heb ik in het hoger beroep gemist.'

Ook staat voor hem als een paal boven water dat De V. iets met de ramp te maken heeft. 'Dat De V. onschuldig is kan bijna niet. Daarvoor is het bewijs tegen hem te sterk. Maar het is een gemis dat we niet precies weten wat hij heeft uitgespookt.' Was De V. alleen? Zo niet, wie was er bij hem? En waarom beschermt hij de anderen?

'Daar is veel twijfel over. Die twijfel deel ik. Het idee bestaat dat er ook andere mensen bij betrokken zijn en dat De V. niet onschuldig is, maar minder schuldig dan we nu aannemen. Daarom vond ik de veroordeling door de rechter in Almelo een eng vonnis. Vijftien jaar is toch wel heftig.'

Mocht aan de andere kant André de V. worden vrijgesproken, dan zal dat zeker teleurstelling oproepen bij veel mensen. 'Dan staan we weer met lege handen, want ik zie het er niet van komen dat er ooit een nieuwe verdachte wordt gevonden.'

Misschien komt de hele waarheid wel nooit aan het licht. Calis kan er vrede mee hebben. 'Je kunt wel hopen dat iemand op zijn sterfbed ooit nog wroeging zal krijgen, maar wat heb je daar aan? De belangenvereniging heeft altijd op het standpunt gestaan dat het eerste vlammetje ons niet zo erg interesseert. Wat André de V. ook heeft gedaan, het had nooit dit soort gevolgen mogen hebben.'