'Theo zei altijd: take care'

'Mijn lijf vulde zich met haat. Ik kende dat gevoel niet.' Dat zei de moeder van de vorige week vermoorde cineast Theo van Gogh dinsdagmiddag tijdens de crematieplechtigheid in Amsterdam...

Van Goghs moeder zei dat ze maandag contact had gehad met het secretariaat van prins Willem Alexander en prinses Máxima. De prinses had haar laten weten dat het haar speet niet bij de crematie aanwezig te kunnen zijn. 'Theo zou hebben gezegd: Top Máxima!.' Mevrouw Van Gogh voegde eraan toe dat Theo al jaren lid was van het Republikeins Genootschap.

Mevrouw Van Gogh noemde in haar rede ook minister Verdonk van Vreemdelingenzaken die de steun van haar en van haar overleden zoon had. Ook zei ze dat Tweede-Kamerlid Hirsi Ali (VVD) zich niet schuldig hoeft te voelen over Theo's dood. 'Hij werd al langer bedreigd'.

'De tijd om te rouwen is nu aangebroken. Wij zullen elkaar nodig hebben. Theo zei altijd: take care. Ik zeg nu tegen u allen: take care voor de toekomst', besloot ze.

Er was geen rouwstoet. Volgens de productiemaatschappij Column is daarvoor gekozen om geen 'Fortuyn-achtige' taferelen te krijgen. Van Gogh zou het vreselijk hebben gevonden, als mensen langs de weg bloemen op de rouwauto zouden gooien.

Buiten het hek van de begraafplaats hadden zich eerder al enkele tientallen mensen geposteerd. Sommige mensen droegen spandoeken met een tekst als 'laten wij waken over de vrijheid van het spreken' en 'zwijgen = dodelijk, spreken = de dood, alleen denken dat nooit'.

De gasten bij de crematie moesten zich identificeren voordat ze de begraafplaats op mochten. Anderen wilden graag aanwezig zijn, maar werden niet doorgelaten, zoals het levend kunstwerk Fabiola. Zij was maandagavond wel bij het feest dat volgens haar tot ongeveer half drie 's nachts duurde. 'Het was een feest met veel drank en hapjes', zegt ze.

Behalve zijn moeder spraken ook zijn twee zussen en zijn vader. Ook Van Goghs goede vrienden, historicus Maarten van Rossem en oud-minister en voormalig burgemeester van Rotterdam Bram Peper kwamen aan het woord.

Collega-columnist en Amerika-kenner Maarten van Rossem deelde zijn herinneringen aan zijn vriend met het publiek. Van Rossum: 'Ik heb nooit ruzie met Van Gogh gehad. Het was een keurige en nette jongen. Theo's grootse bezwaar was dat ik in Utrecht woon. Alle normale mensen wonen in Amsterdam, vond Theo.'

Van Rossem zei het jammer te vinden dat Van Gogh geen eigen praatprogramma meer had. 'We hebben samen veel plezier gehad bij het praatprogramma Gehaktdag bij de Amsterdamse zender AT5. Wij waren enthousiast. AT5 niet en we vlogen eruit', blikte hij terug.

Regisseren van films was volgens Van Rossem Theo's grootste hartstocht. De Amerika-specialist vond het jammer dat dat aspect in de media niet zoveel aandacht heeft gekregen. 'Ik mocht zelf een keer een rolletje spelen, als verzuurde nieuw-linkse burgemeester. Hij heeft me zulke goede instructies gegeven dat de film een Gouden Kalf won', aldus Van Rossem.

'Het beste monument dat je hem kunt geven is dat zijn films op dvd worden gezet en dat is beter dan dat Harry Mens een levensgroot bronzen beeld voor hem gaat oprichten.' Mens liet een beeld maken van Pim Fortuyn.

'Theo kon lastig, bemoeizuchtig en vervelend zijn. Mijn vader zei tegen hem: Je mag het wel zeggen, maar je hoeft het niet zo te zeggen'. Deze woorden sprak Jantine, een van de zussen van Theo van Gogh.

'Moeders van vriendjes zeiden altijd tegen mijn moeder: hij is zo beleefd. Mijn moeder zei dan, nou neem hem dan maar eens in huis. Ook al zei hij niet veel, Theo was altijd erg aanwezig', aldus de zus. Ze keek terug naar haar jeugd, naar de tijd dat haar broer filmpjes ging maken. 'Na het eten gingen we die filmpjes bekijken. Ik heb heel vreemde filmpjes voorbij zien komen.'

Van Goghs zus zei dat het leven van het gezin niet helemaal in het teken van Theo stond. 'Mijn zus en ik hadden een balletvoorstelling. Theo was niet zo geïnteresseerd, maar hij kwam gewoon, voor ons, ondanks voetbal op zondagavond.'

Jantine van Gogh zei de indruk te hebben dat mensen vinden dat hij de moord over zich heeft afgeroepen. 'Het hoort niet zo te zijn dat filmmakers of wie dan ook bedreigd mogen worden. Het lijkt wel of we dat normaal vinden. Daar verzette Theo zich tegen. Mensen die moskeeën bekladden, daar zou Theo heel boos op worden.'

Josine, de andere zus van Theo van Gogh, deelde veel jeugdherinneringen met het publiek. Ze vertelde over Theo van Gogh als kind en puber.

'Op zijn kamer hoorde je 'landgenoten' dan was hij blijkbaar bezig het volk toe te spreken. In de tuin moest hij bladeren harken, met de hark in de hand zei hij: het is mij een eer u toe te spreken.'

Ook vertelde zij hoe Theo 'steeds ronder werd. Wij plaagden hem daarmee. Als hij op de fiets wilde stappen, moest hij eerst op een trapje staan'. Theo was ook heel ijdel volgens zijn zus Josine. 'We zeiden wel eens dat hij kaal werd. Dat vond hij niet leuk en zei: mijn kapper zegt van niet.'

Theo kon uitbundig genieten van sinterklaas en kerst. 'Hij genoot van het leven. Zijn leven is te kort geweest.' Theo zijn zus noemde hem een gulle, lieve en bijzondere broer.

'Ik heb nog nooit een crematie meegemaakt waar zoveel gelachen en geapplaudisseerd werd. Dat zou Theo mooi gevonden hebben', aldus de vader van Theo van Gogh. Hij bedankte Hans Teeuwen voor het prachtige afscheidsfeest dat familie en vrienden maandagavond in de Westergasfabriek in Amsterdam-West hadden.

Hij zei bovendien: 'Als Theo vandaag zou kunnen zien wat zijn dood aan discussie heeft losgemaakt, zou hij daar bijzonder van genieten.' Vader Van Gogh benadrukte dat zijn zoon de aanslagen van de afgelopen dagen op moskeeën en een islamitische school zou hebben veroordeeld.

De politie in Amsterdam schat dat ongeveer zevenhonderd mensen bij de begraafplaats De Nieuwe Ooster aanwezig waren. De bezoekers keken naar een televisiescherm waarop de plechtigheid live werd getoond. Er waren opvallend veel vertegenwoordigers van buitenlandse media.

De uitvaartplechtigheid eindigde rond 18.00 uur. Familie en vrienden konden langs de kist van Van Gogh lopen. Na afloop dronken de genodigden een glas rode wijn. Buiten kregen veel belangstellenden het te kwaad op de tonen van 'Perfect day' van Lou Reed. Daarna vertrok vrijwel iedereen weer snel huiswaarts.