‘OM liegt zonder consequenties’

Officieren van justitie vereenzelvigen zich te veel met de politie en rechters zijn niet kritisch genoeg, vindt voorzitter Röttgering van de Vereniging van Strafrechtadvocaten....

Het Nederlandse rechtssysteem werkt niet goed, zegt voorzitter Annelies Röttgering van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten Ze twijfelt er niet aan dat in de gevangenissen ook onschuldige mensen zitten.

‘De zaak-Nienke Kleiss is niet uniek’, stelt Röttgering. ‘Het meest bijzondere aan de Schiedammer parkmoord is dat de echte dader zich meldde. Anders had Cees B. misschien wel zijn leven lang vastgezeten.’

Röttgering zegt dat in vele rechtszaken merkbaar is dat het Openbaar Ministerie (OM) te weinig afstand tot de politie heeft. ‘De politie is de echte crimefighter. De officier van justitie hoort erop toe te zien dat de politie zich aan de wet houdt. Hij moet ervoor zorgen dat ook ontlastend materiaal in het dossier komt.’

Ze noemt het schokkend dat voorzitter Brouwer van het college van procureurs-generaal vorige week zei dat het OM achteraf bezien twijfels over het bewijs aan de rechter had moeten voorleggen. ‘Hoezo achteraf bezien? De rechter had het gewoon moeten weten. Het is fundamenteel mis als Brouwer zo’n opmerking maakt.’

Ze betreurt het dat de rechter-commissaris als bewaker van het strafrechtelijk proces naar de achtergrond is verdwenen. ‘De officier van justitie heeft meer bevoegdheden gekregen en is zich gaan identificeren met het politieonderzoek. Het zou beter zijn als de rechter-commissaris weer meer bij het strafrechtelijk onderzoek wordt betrokken.’

Typerend, zegt ze, is de in het onderzoeksrapport over de zaak-Nienke opgetekende angst van de officier van justitie dat ‘de verdediging met informatie aan de haal kan gaan’. Röttgering: ‘Daaruit blijkt de partijdigheid van het OM. ’

Advocaten krijgen te weinig mogelijkheden om missers te corrigeren, zegt Röttgering. Om het door de Tweede Kamer gewenste kritische tegengeluid in het strafproces te organiseren, moeten volgens haar advocaten bij de politieverhoren aanwezig zijn. De Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten pleit daarvoor. ‘De veroordeling van Cees B was waarschijnlijk voorkomen als zijn advocaat bij zijn verhoren had gezeten.’

Justitie en politie willen een verdachte onder druk kunnen zetten zonder storende aanwezigheid van een advocaat. Röttgering zegt dat daarbij soms grenzen worden overschreden. Zo werd in een al oudere zaak een moeder van een jongetje dat verdacht werd van moord op een buurmeisje, uitgemaakt voor hoer en slet. Ze was een slechte moeder en een monster, werd haar voorgehouden.

Röttgering geeft meer voorbeelden van in haar ogen onzorgvuldige verhoren door de politie. Het vastleggen daarvan in de woorden van de politie is volgens haar vragen om problemen. Het irriteert haar dat advocaten buiten het strafrechtelijk onderzoek worden gehouden. ‘Verdedigers krijgen geen stukken. Door hen gewenste onderzoeken worden geweigerd. Bij politie en justitie heerst een verkeerde mentaliteit, een vijandbeeld van de advocaat.’ De ene officier van justitie is de andere niet, nuanceert ze, maar het algemene beeld is bedroevend.

Röttgering vindt dat rechters niet kritisch genoeg zijn op politieonderzoeken. ‘Enerzijds begrijpelijk, want als rechter moet je de politie kunnen vertrouwen. Maar er gebeuren rare dingen.’ De Hoge Raad heeft de mogelijkheden van de rechter om fouten van de politie en het OM af te straffen verminderd, zegt ze.

Ontdekking van vals spel leidt vrijwel nooit meer tot onmiddellijke beëindiging van de rechtszaak. ‘Liegen, meineed, het gebeurt zonder dat het fatale consequenties heeft voor justitie. Maar het is fataal voor de verdachten. Vaak wordt de fout wel ontdekt en hersteld. Maar elke dag telt voor iemand die onschuldig in de cel zit.’