Oranjezaken liggen Balkenende slecht

De NOS zendt het debat over de begroting van het ministerie van Algemene Zaken live uit. Dat komt door de perikelen rond het Koninklijk Huis.

Alle ogen zijn vanmiddag gericht op minister-president Jan Peter Balkenende. Hij is politiek aanspreekbaar op het doen en laten van de Oranjes. Daarover is zoveel rumoer, dat de NOS voor het eerst in haar geschiedenis de begrotingsbehandeling Algemene Zaken live op televisie uitzendt.

Juist vanwege die ministeriële verantwoordelijkheid is de vertrouwensrelatie tussen de hoogste politicus en de belangrijkste leden van de eerste familie van het land cruciaal voor de monarchie.

Vakantievilla

De omstreden vakantievilla in Mozambique van het kroonprinselijke paar, de fiscale sluiproutes van prinses Christina die via het werkpaleis van koningin Beatrix liepen, de tienduizenden euro’s extra toelage die Beatrix, Willem-Alexander en Máxima in 2010 incasseren – het zijn geen prettige debatthema’s voor een premier in een zware economische crisis.

De minister-president wordt met betrekking tot het Koninklijk Huis vooral geacht een crisismanager te zijn. Oud-premier Lubbers (1982-1994) had het wat dat betreft ogenschijnlijk makkelijk. Zijn werkwijze bestond eruit een zeer intensief contact te onderhouden met koningin Beatrix. Dat ging verder dan elkaar alleen maar wekelijks te zien op de maandagmiddag: er werd vaak gebeld.

Lubbers

Waarnemers vinden dat het Koninklijk Huis veel ruimte kreeg, maar Lubbers ziet dat precies andersom. ‘Waarschijnlijk door er zo met mijn karakter bovenop te zitten, liep het smooth’, zei de oud-premier in 2000 in de Volkskrant.

Volgens Lubbers bestond de kunst eruit elkaar tijdig in te seinen en gezamenlijk tot een lijn komen. ‘Partnership’, noemde hij dat. Het voordeel van zowel Lubbers als van minister-president Wim Kok (1994-2002) was dat zij generatiegenoten van Beatrix waren. Voor Kok was de arbeidsintensieve benadering van de Oranjes echter verre van vanzelfsprekend. Voor zijn gevoel waren andere kwesties veel belangrijker. Lubbers over zijn opvolger Kok: ‘Er was minder vanzelfsprekendheid in het omgaan met die day to day-dingen. (...) Ik wil het niet kritiseren, maar zie wel een samenhang.’

Máxima

Kok stond er evengoed wel toen het er echt om spande: het IOC-lidmaatschap van Willem-Alexander en diens huwelijk met Máxima Zorreguieta. Hij gaf de prins openlijk een uitbrander toen deze vlak voor de verloving tijdens een persontmoeting verwees naar een brief van oud-dictator Videla.

Jan Peter Balkenende (2002-heden) is geen generatiegenoot en heeft als crisismanager met betrekking tot de Oranjes niet altijd even scherp geopereerd. Het verwijt van een gebrekkige regie en ongelukkig optreden treft hem regelmatig op dit dossier. De eerste keer was dat toen zijn kabinet viel op de dag dat prins Claus werd bijgezet in Delft. De premier nam het om onduidelijke redenen op voor de Oranjes toen zij op de hak werden genomen in satire. Hij werd door minister Donner gesouffleerd in het Kamerdebat over de Margarita-affaire. Wat hij voor de buitenwacht wel goed deed, was de stevige aanpak van Mabel Wisse Smit en prins Johan Friso, maar de Oranjes vonden dat ze aan de schandpaal werden genageld.

Roerige zomer

Nu is er dan een roerige zomer achter de rug. Dat de minister-president niet heeft zitten slapen, moet blijken uit wat dinsdag aan Het Journaal werd gelekt. Geheime diensten zouden hebben samengewerkt na de eerste berichten dat er gedoe was rond het vakantievillapark in Mozambique. Ze hadden ‘geen grote onregelmatigheden’ vastgesteld. De vraag is dan welke kleine onregelmatigheden voor lief zijn genomen.

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen kwamen al veel Oranjezaken voorbij. Balkenende was toen naar eigen zeggen uit vorm. Gelet op de voorgeschiedenis valt voor de Oranjes te hopen dat de premier vandaag geen slechte dag heeft.