Balkenende in de rug aangevallen

Kritiek krijgt premier Balkenende al langer, nieuw is dat hij wordt aangevallen in de rug - vanuit zijn eigen partij CDA en vanuit zijn eigen kabinet. De premier heeft vrijwel geen vrienden meer.

De minister van Buitenlandse Zaken luistert niet meer naar hem over Uruzgan. Staatsgeheime, beschadigende notulen uit de Trêveszaal vinden hun weg naar RTL Nieuws. Hij staat alleen in het Westerscheldedossier. En anonieme CDA-bronnen lekken zijn ambities voor een hoge post in Brussel – uitgerekend op de dag dat de premier moet schitteren in het Prinsjesdagdebat.

Premier Balkenende verliest gezag, en dat is funest voor de coalitie. Vijf weken nadat de regeringspartijen fris uit de zomer hernieuwd vertrouwen in elkaar uitspraken, verzandt het ene na het andere debat weer in gedoe. Met dit keer geen twijfelende PvdA als oorzaak, maar een eroderende positie van de minister-president.

‘Ik heb de sfeer in de coalitie niet eerder zo snel zien omslaan’, zegt een ChristenUnie-bron. ‘Er is een gisting gaande in het CDA.’

Kritiek krijgt de premier al langer, nieuw is dat hij wordt aangevallen in de rug – vanuit zijn eigen CDA, vanuit zijn eigen kabinet. Ook de oppositie is ongekend hard. Niet Balkenendes beleid moet het ontgelden, maar de premier als persoon. De beschuldigingen zijn ronduit respectloos. Ook de motie van wantrouwen van VVD, SP en PVV is veelzeggend.

Welbeschouwd is Balkenende het initiatief al kwijt sinds het begin van de crisis. Terwijl in Frankrijk en Groot-Brittannië Sarkozy en Brown lof kregen voor hun optreden, ging in Nederland vicepremier Bos met de complimenten aan de haal. Balkenende moest zijn verlies nemen in het Irak-onderzoek en de Catshuisbrand.

Het is de cumulatie van problemen die zijn positie verzwakt. Een slechte dag bij de Politieke Beschouwingen kan een incident zijn. Maar ook in de voorbereiding ging van alles mis. Dat Balkenende een hele paragraaf over werkgelegenheid ‘vergat’ – niet het minste thema in tijden van crisis – ligt niet aan een nacht slecht slapen.

Ook deze week ontglipten de premier zaken. In een op zichzelf handig betoog suste hij woensdag de spanningen rondom een langer verblijf van Nederlandse militairen in Uruzgan.

Minister Verhagen (Buitenlandse Zaken) trok zich echter niets aan van Balkenendes strategie, hij juinde de onenigheid weer even hard op. Ook het Westerscheldedebat hielp de premier donderdag niet vooruit.

Balkenendes intimi vatten de enquête waarin driekwart van de achterban de premier graag naar Brussel ziet vertrekken, vooralsnog op als compliment: de CDA-leden ‘gunnen’ hem die hoofdrol in Europa. De mogelijkheid dat de kiezer Balkenende graag om andere redenen zijn premierschap ziet beëindigen, wordt voor het gemak weggewuifd.