Rechter plaatst kind al voor geboorte 'uit huis'

De Kinderbescherming is er steeds vroeger bij. Het wordt steeds meer praktijk dat rechters een ongeboren vrucht van een verslaafde al onder toezicht stellen.

Een Amsterdamse tienermoeder lag vorige week op het kraambed nog uit te puffen van de bevalling toen ze kinderrechter Enkelaar aan de lijn kreeg. ‘Gefeliciteerd’, was de eerste mededeling. Maar meteen daarop werd de kersverse moeder streng toegesproken: ‘Jij en je kindje hebben een warme plek en hulpverlening nodig. Regel dat deze week, anders raak je je baby’tje kwijt.’

Artsen, Bureau Jeugdzorg en de Raad voor de Kinderbescherming zijn er steeds vroeger bij om kinderen te beschermen tegen moeders die zwaar verslaafd of psychotisch zijn. Het wordt steeds meer praktijk dat de kinderrechter zelfs een ongeboren vrucht al onder toezicht stelt van een gezinsvoogd. In het ergste geval wordt een zuigeling dan direct na de bevalling uit huis geplaatst – dat gebeurde in 2009 in Amsterdam tot nog toe 8 keer; in Rotterdam zijn 20 gevallen bekend sinds november 2007.

De pas bevallen vrouw die Enkelaar vorige week aantrof, was verslaafd aan drugs en woonde bij haar moeder. Het huis was afgesloten van gas, water en licht; hulpverleners liet de aanstaande oma niet binnen. ‘Je kunt een baby natuurlijk niet in een koud huis laten zitten’, zegt Enkelaar. Omdat de baby al voor geboorte onder toezicht was gesteld, kon de rechter er direct op af. ‘Met resultaat: de moeder zit inmiddels met haar kindje in een opvanghuis.’

Het voorbeeld illustreert volgens Enkelaar waarom het goed is dat de rechter al vóór de geboorte een ondertoezichtstelling uitspreekt. ‘Omdat de hulpverlening erbovenop zit, is er tijd om samen met moeder een oplossing te zoeken. Komt het kind pas na geboorte bij de instanties in beeld, dan zal er sneller halsoverkop een uithuisplaatsing worden geregeld.’

Ook de aan Bouman GGZ in Rotterdam verbonden psychiater Anne Marie van Hulst signaleert dat er steeds sneller wordt ingegrepen. ‘Een voorlopige ondertoezichtstelling van het ongeboren kind vragen wij standaard bij iedere verslaafde zwangere aan’, zegt ze. ‘Vervolgens stellen we een behandelplan op, waar gesprekken met hulpverleners en urine- en bloedcontroles deel van kunnen uit maken. We proberen vrouwen zover te krijgen dat ze vrijwillig stoppen met drank en drugs.’

Dat psychiaters zich al vóór de geboorte op deze manier bemoeien met de toekomst van het kind van hun patiënt is nog geen gemeengoed, zegt psychiater Adriaan Honig van het Sint Lucas Andreas Ziekenhuis in Amsterdam. ‘De jurisprudentie over onder toezicht stellen van de ongeboren vrucht is relatief nieuw. Bovendien zet je door deze aanpak de relatie met de moeder op het spel. Daar zijn artsen huiverig voor.’

Traditioneel weegt het belang van de moeder voor veel psychiaters zwaarder dan dat van het ongeboren kind. Maar er vindt een verschuiving plaats, ziet Honig. ‘Dat komt doordat we steeds meer harde kennis hebben over de hersenschade die drugsgebruik aanricht bij de vrucht.’

Stichting Pandora, die opkomt voor psychiatrische patiënten, is kritisch. Beleidsmedewerker Toon Vriens: ‘Het ingrijpen met juridische maatregelen past in de ontwikkeling dat de overheid steeds verder achter de voordeur kijkt. Je moet dit alleen in levensbedreigende situaties doen. Want wat zijn de langetermijneffecten als moeder en kind de eerste maanden van elkaar gescheiden zijn?’

Die zijn groot, geeft psychiater Van Hulst toe. ‘Daarom blijft het een dilemma. Geen enkele arts is eropuit een baby af te pakken. Maar een kindje heeft ook niets aan een moeder die alleen maar bezig is met haar volgende dosis coke.’