De hele vastgoedsector lijkt besmet

De eerste twee verdachte vastgoedmannen verschijnen vandaag voor de rechtbank. De omvang van de fraude is nu pas duidelijk. ‘Alles is verrot.’

Er is paniek in de vastgoedwereld, aan de vooravond van de eerste zitting van de vastgoedfraude. Wie zal de volgende magnaat zij die zijn megaboot verliest, zijn landgoed, wagenpark, Zuid-Franse villa of die wordt opgepakt? Niemand vertrouwt elkaar meer, en iedereen lijkt onderdeel te zijn van de wijdvertakte misère.

Dat zijn de conclusies van insiders uit de vastgoedsector, en feitelijk ook van het Openbaar Ministerie (OM), dat het onderzoek naar de vastgoedfraude deed. ‘Fraudebestrijding is een groeimarkt’, aldus officier van justitie Thomas Bosch. ‘Deze zaak is geen incident. Vastgoed heeft onze prioriteit.’

Vandaag verschijnen de eerste twee verdachte vastgoedmannen voor de Haarlemse rechtbank, van in totaal 50 personen en 125 bedrijven. Omkoping en valsheid in geschrifte zijn kernbegrippen van het Klimop-dossier waaraan 130 rechercheurs werken en dat de branche op zijn kop zette.

Ruud de Wit, al negen jaar hoofdredacteur van het vakblad Vastgoedmarkt, de dorpspomp van de branche, zegt dat vóór deze zaak het vastgoed geordend in elkaar stak. ‘Je had de vrije jongens, zoals de Endstra’s en de Paarlbergs, waar het er wild aan toe ging. En je had de nette, institutionele beleggers van grote bedrijven en pensioenfondsen. Als deze zaak iets aantoont, is het dat dit onderscheid helemaal niet bestaat.’

Het OM onderzocht acht malafide vastgoedprojecten waar Bouwfonds en Philips Pensioenfonds bij betrokken zijn. Maar wie alle projecten op een rijtje zet waarin hoofdverdachte Jan van V. een rol speelde, zal vijfhonderd besmette deals tellen. Pas nu lijkt de omvang van deze affaire duidelijk.

De fraude was altijd hetzelfde: de prijs van de projecten werd opgehoogd met spookfacturen. Wie meedeed, mocht meedelen. Het aantal ontwikkelaars, investeerders, banken, makelaars en beleggers dat daar – legaal of illegaal – van heeft geprofiteerd is legio. Overal zijn forensische accountants bezig twijfelachtige deals uit het verleden na te trekken.

De Wit: ‘Het is ook iets van de tijd waarin we leven. Kijk in de Quote, in het Stan Huygens-journaal (in De Telegraaf), of bij Harry Mens op televisie. Er wordt een rijkdom gevierd die vaak niet echt is, of in ieder geval niet eerlijk verdiend. Het is ikke ikke en de rest kan stikken.’

Ook vastgoedondernemer en oud-zakenpartner van Willem Endstra, Klaas Hummel, zegt dat de vastgoedfraude ‘de ruggengraat van de markt’ raakt. ‘Alles is verrot’, meent Hummel. ‘Er zijn geen normale verhoudingen, alleen maar trucs. Ethiek bestaat niet. Dat komt doordat de vastgoedmarkt overvoerd is: er zijn te veel mensen voor te weinig handel.’

Als vandaag de Capelse ondernemers Rob W. en Maarten M. zich moeten verantwoorden, zit De Wit op een vastgoedcongres in Cannes, een jaarlijkse hoogmis van decadentie in de branche. ‘Alles staat nu ter discussie: kerstpakketten, het aannemen van een mooie fles wijn of in een sterrenrestaurant afspreken met een relatie. Het gaat over niets anders meer.’