PvdA-leider Diederik Samsom (L) en VVD-leider Mark Rutte (R) presenteren samen het regeerakkoord op 29 oktober 2012.
PvdA-leider Diederik Samsom (L) en VVD-leider Mark Rutte (R) presenteren samen het regeerakkoord op 29 oktober 2012. © ANP

Rutte II krijgt er plots de ene wet na de andere doorheen

Het kabinet van VVD en PvdA leek zich lang deerlijk te hebben vergist in regeren met een wankele basis. Nu is de stagnatie voorbij: de ene wet na de andere haalt het. Hoe kan dat?

Het zal velen zijn ontgaan in al het politieke gekrakeel rond staatssecretaris Weekers, minister Plasterk en de koning in Sotsji, maar opeens is het dan toch zover: na twee jaar politieke stagnatie wordt Nederland weer geregeerd. Alsof het kabinet ineens bevangen is door het besef van de eigen eindigheid wordt het ene na het andere koersverleggende voorstel in het parlement behandeld. En aangenomen. In de zorg, de jeugdzorg en op de arbeidsmarkt werden deze week beslissende horden genomen.

Vanzelf ging dat allerminst. Eerst verkeerde Rutte II negen maanden in de ontkenningsfase: de basis in het parlement bleek te wankel om daadkrachtig te regeren, maar het kabinet wilde het lange tijd niet weten. Daar-na begon het moeizame en tijdrovende sluiten van akkoorden, binnen en buiten het parlement. Twee bijna-crises doordrongen het kabinet vervolgens van de noodzaak haast te maken. Eerst de 'avond van Duivesteijn' in december 2013, toen nota bene de PvdA-senator het moeizaam bekokstoofde 'woonakkoord' met D66, ChistenUnie en SGP dreigde te torpederen. Begin deze maand volgde de tweede bijna-crisis, toen de coalitie even radeloos leek in de afluister- affaire rond minister Plasterk.

Was het kabinet toen gesneuveld, dan was de hervorming van de woningmarkt het enige memorabele wapenfeit van Rutte II gebleven. Maar sindsdien gaat het hard. Ten eerste nam de Tweede Kamer begin deze week met een grote meerderheid de Wet werk en zekerheid aan, de wet waarin een historische herziening van het ontslagrecht is verpakt, een verkorting van de werkloosheidsuitkering WW en aanpassing van het flexwerk.

Akkoorden betalen zich uit
Ten tweede volgde gisteren de Participatiewet, waarin de bijstand, de sociale werkplaatsen en de jonggehandicaptenuitkeringen worden samengevoegd. Dat was toevallig het laatste voorstel van Rutte I waarover de Tweede Kamer in 2012 sprak, al heette het toen nog de wet Werken naar vermogen. Dat debat werd niet afgesloten met een stemming omdat het kabinet viel. Nu gaat dat wetsvoorstel met aanpassingen (zoals de naam) alsnog door. De Tweede Kamer is akkoord. De draad wordt zo na twee jaar weer opgepakt.

Ten derde nam de Eerste Kamer de nieuwe Jeugdwet aan die gemeenten volgend jaar volledig verantwoordelijk maakt voor alle jeugdzorg, van consultatiebureau en geestelijke gezondheidszorg tot jeugddetentie en jeugdreclassering.

Zo betalen de vele akkoorden, eerst met belangenclubs (sociaal akkoord, energieakkoord, zorgakkoord), daarna met D66, ChristenUnie en SGP zich uit. De oppositiepartijen hebben soms wezenlijke wijzigingen afgedwongen, maar de richting bleef hetzelfde. Nu gaat het parlement een weekje dicht voor het krokusreces, maar daarna komt er nog veel meer aan. De versobering van het pensioensparen, de Nabestaandenwet, de hervorming van de belastingtoeslagen, de snellere verhoging van de AOW-leeftijd. En als klapstuk de nieuwe zorgwetten die de langdurige zorg en de verpleging aan huis overhevelen naar de gemeenten en de zorgverzekeraars.

Het kabinet wordt niet alleen tot haast gedreven door onzekerheid over de eigen stabiliteit. Net zo zwaar weegt de dwingende blik van Brussel: de Europese Commissie wil zekerheid dat de aangekondigde hervormingen er ook echt komen.

 
Naast de moeizaam gebouwde brug met de drie 'meest geliefde oppositiepartijen', lijkt er nu zowaar een tweede ring te ontstaan van CDA en GroenLinks

Tweede ring
Voor de coalitie-aanvoerders Mark Rutte en Diederik Samsom komt het succes als geroepen: nog net op tijd om te gebruiken in de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart. Op de inhoud van hun beleid kunnen zij nog van alle kanten worden aangevallen, op gebrek aan beleid nauwelijks meer. Daarbij zal Rutte inmiddels met enige tevredenheid kijken naar de verhoudingen in het parlement.

Naast de moeizaam gebouwde brug met de drie 'meest geliefde oppositiepartijen', lijkt er nu zowaar een tweede ring te ontstaan van CDA en GroenLinks, partijen die voorstellen pragmatisch beoordelen. Beide partijen stemden deze week voor de hervormingen van de arbeidsmarkt. Het CDA stemde in de Eerste Kamer ook voor de Jeugdwet en in de Tweede Kamer voor de Participatiewet. De christen-democraten afficheren zich graag als felle tegenstanders van het kabinet, in de praktijk van het politieke handwerk blijken zij hun bestuurlijke inslag nog niet geheel te hebben afgeworpen.

Depolitiseren
Opvallend detail: drie belangrijke doorbraakdossiers (de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 en de nieuwe Wet langdurige zorg) zijn van de hand van Martin van Rijn. De PvdA-staatssecretaris van Volksgezondheid vaart van meet af aan een eigen koers. Hij legt eerst een tekentafelplan voor aan 'het veld' - de belangenclubs in het land - en aan alle fracties in de Tweede Kamer. Dat plan werkt hij vervolgens uit in overleg met al die partijen. Om zo veel mogelijk steun voor deze grote maatschappelijke veranderingen te verwerven en de onderwerpen te 'depolitiseren', zoals hij het zelf noemt.

Dat is een wezenlijk andere benadering dan de detailafspraken die bijvoorbeeld Stef Blok (VVD, Wonen), Lodewijk Asscher (PvdA, Sociale Zaken) en Jetta Klijnsma (PvdA, Sociale Zaken) maakten in hun akkoorden met D66, ChristenUnie en SGP. Asscher en Klijnsma zijn ook nog eens ingesnoerd door eerdere deals die het kabinet vorig jaar maakte met vakbeweging en werkgevers.

Maar zolang vooral Asscher de brug naar de sociale partners én de oppositiepartijen heel houdt, is er een basis om nu voorlopig vaart te blijven maken. Het valt niet meer te ontkennen: Rutte II is zijn stempel op Nederland aan het drukken.