Miljoenennota: staatsschuld stijgt sterk

De staatsschuld loopt in 2010 op met 160 duizend euro per baby die volgend jaar wordt geboren. Een op de twaalf huishoudens heeft te maken met werkloosheid. Dat zijn twee voorbeelden die het kabinet in de Miljoenennota gebruikt om de ernst van de financiële en economische situatie te schetsen.

De Volkskrant heeft inzage in het stuk gehad. Dinsdag zal minister Bos van Financiën de begroting officieel aan de Tweede Kamer aanbieden. Het kabinet maakt in de tekst de geesten rijp voor ingrijpende maatregelen, met als doel de uitgaven van het Rijk op termijn te beteugelen. ‘Niets doen is geen optie, moeilijke keuzes zullen onvermijdelijk zijn’, schrijft het kabinet. ‘Die hoeven echt niet allemaal in een jaar, laat staan uitgevoerd te worden. Wel is het reden om op een aantal terreinen de keuzes die aan orde zijn fundamenteel te heroverwegen.’

Dus begint het kabinet aan een ‘serie van brede heroverwegingen’, die door ‘werkgroepen van ambtenaren’ zullen worden voorbereid. Iedere werkgroep krijgt de opdracht om een beleidsterrein te onderzoeken. Daarvan zijn er ongeveer twintig benoemd, zoals sociale zekerheid, veiligheid en ‘beheer’. Die laatste begrip slaat op de overheidsorganisatie zelf.

‘Om creatieve en kritische benaderingen te bevorderen dient voor elk beleidsveld ten minste één verplichte variant te worden ontwikkeld met een structurele omvang van 20 procent van de netto uitgaven (inclusief fiscale subsidies) in 2010.’ Met fiscale subsidies bedoelt het kabinet zaken als de hypotheekrenteaftrek en de aftrekbaarheid van pensioenpremies.

Uit de cijfers in de Miljoenennota blijkt hoe hard de recessie het huishoudboekje van de staat raakt. Dit jaar krimpt de economie met bijna 5 procent, voor volgend jaar gaat het kabinet uit van nulgroei. De inkomsten tuimelen van 222 miljard euro vorig jaar naar 210 miljard euro dit jaar. In 2010 is er een lichte stijging naar 212 miljard euro. De uitgaven stijgen volgend jaar fors, van 234 miljard euro tot 244 miljard euro. De aardgasbaten dalen van 14,7 miljard euro in 2008 tot 10,3 miljard euro dit jaar. Voor volgend jaar rekent het kabinet op 9,8 miljard euro aan gasinkomsten.

De dalende inkomsten en oplopende uitgaven resulteren in een begrotingstekort van bijna 37 miljard euro. Dat is 6,3 procent van het binnenlands product. Uit de stukken blijkt hoe sterk de financiële perspectieven in een jaar zijn verslechterd. In september 2008, net voordat de kredietcrisis toesloeg, rekende het kabinet nog met een overschot in 2010 van 0,8 procent.

De tekorten leiden – in combinatie met de miljarden die in de banken zijn gestoken – tot een sterke stijging van de staatsschuld. Volgend jaar staat het Rijk voor 381 miljard euro in het rood – bijna 40 miljard euro meer dan dit jaar. De staatsschuld bedraagt komend jaar ongeveer tweederde van de omvang van de Nederlandse economie, in 2011 is dat al 70 procent.