Kan Nederland wel nee zeggen tegen Uruzgan?

Minister Verhagen gooide de knuppel in het hoenderhoek: mogelijk blijven Nederlandse militairen in Uruzgan na 2010.

De Tweede Kamer is boos, omdat Verhagen zou tornen aan eerdere afspraken.

Wat is er afgesproken?

In december 2007 vond een fel debat plaats over verlenging van de Uruzganmissie. Het kabinet stelde voor de missie tot eind 2010 voort te zetten. Vooral PvdA en VVD wilden de garantie dat het dan ook echt afgelopen zou zijn. Verhagen toen in het debat: ‘De Nederlandse missie heeft een duidelijke looptijd. 1 augustus 2010 zal de einddatum zijn’. Hij had dat ook expliciet laten weten aan de NAVO, aanvoerder van de troepenmacht ISAF waartoe de Nederlanders behoren. De NAVO moest een opvolger voor Nederland vinden. PvdA en VVD stemden in, maar tegenstanders waren sceptisch: het kabinet sprak over beëindiging van de Nederlandse rol als lead nation: het land dat in Uruzgan ook het bevel voert over buitenlandse troepen.

Werd de afspraak niet geschonden door premier Balkenende, toen hij vorig jaar sprak over ‘een nieuw weegmoment’?

Balkenende doelde op een eventueel verzoek van de nieuw gekozen Amerikaanse president Obama om militair actief te blijven in Afghanistan. De premier voorzag dat er een beroep op Nederland gedaan zou worden. Na de gewraakte uitspraken van Verhagen zei Balkenende dat Nederland in 2010 stopt als lead nation, maar open staat voor nieuwe verzoeken. Volgens het kabinet zijn die er niet.

Loopt Verhagen dan niet voor de troepen uit?

De minister van Buitenlandse Zaken is de eerstverantwoordelijke voor uitzending van troepen. Verhagen beseft dat terugtrekking uit Afghanistan een hard gelag is voor de bondgenoten. Bovendien: kan hij tegen de ook alhier bejubelde Obama nee zeggen, terwijl Nederland ten tijde van de vaak verguisde president Bush troepen naar zowel Irak als Afghanistan stuurde? Een afwijzing zou de Nederlandse rol op het wereldtoneel schaden.

Defensie moet dus wel meedoen?

Verhagens voorganger Bot zei eens: ‘We hebben godbetert een leger voor vredesmissies.’ De krijgsmacht kan wereldwijd optreden. Maar de Uruzgan-missie vergde veel van mens en materieel. Minister Van Middelkoop (ChristenUnie) ziet wel mogelijkheden voor kleinere operaties, ‘ook in Afghanistan’, maar wil niet ‘speculeren’.

Kan de Kamer een missie tegenhouden als het kabinet ja zegt?

Grondwettelijk gaat de regering over de uitzending van troepen. Formeel heeft de Kamer geen instemmingsrecht. Een voorstel van Kamerleden om daarin verandering te brengen, moet nog behandeld worden. Zeker bij (gedeeltelijke) voortzetting van een missie die aan 21 militairen het leven heeft gekost, zal het kabinet streven naar een breed draagvlak. Momenteel ontbreekt dat.