Big Brother stuit op weinig weerstand

Een manifestatie tegen de gevaren die de privacy bedreigen trekt zaterdag niet meer dan enkele tientallen demonstranten.

Het is maar een kleine manifestatie, zaterdagmiddag op het Museumplein in Amsterdam. Enkele tientallen mensen demonstreren tegen de gevaren die de privacy bedreigen. Tegen de vingerafdruk die van iedereen in een databank wordt opgenomen. Tegen de ov-chipkaart, die het mogelijk maakt dat je reisgedrag in het openbaar vervoer wordt geregistreerd. Tegen het feit dat psychologen en psychiaters hun diagnose op de rekening zetten, zodat de verzekeringsmaatschappij precies weet wat u mankeert. Kortom: tegen Big Brother.

Het lijken belangrijke thema’s die een grote demonstratie rechtvaardigen, maar wat denken de passanten daarvan? Vinden die de bedreigingen voor de privacy niet interessant? ‘Jawel’, zegt Laura Bos, die net inkopen heeft gedaan. Ook zij maakt zich zorgen over de ov-chipkaart. ‘Misschien kan je baas straks zien waar je hebt gereisd. Maar ik denk niet dat hij dat zal doen.’

Niet alleen haar baas heeft haar vertrouwen, ook ‘de leiders’ van tegenwoordig. ‘Maar je weet natuurlijk niet wie het over tien jaar voor het zeggen heeft.’ En toch kan ze zich er niet echt druk over maken. Ze noemt zichzelf daarin ‘een beetje laks’, maar er zit ook berekening achter. Verwijzend naar de Tweede Oorlog zegt ze: ‘Ik zou ook bij een andere machthebber niet tot een groep behoren die vervolgd zou worden.’

Misschien schrikt ze van wat ze zichzelf hoorde zeggen, want ze komt meteen met nog een argument: ‘Je hebt hier maar heel weinig invloed op.’

Op het podium staat inmiddels een psychiater uit te leggen hoe slecht de privacy van haar cliënten is gewaarborgd, omdat de wet sinds 2006 eist dat de diagnose op de rekening komt te staan. Waardoor jan en alleman bij de verzekeraar kan zien wat er met je aan de hand is.

Pieter Rood vertraagt verbaasd zijn pas. ‘Dit is precies de reden dat ik mijn baan heb opgezegd’, zegt hij. ‘Ik had een eigen praktijk als psychiater, maar toen deze wet er kwam, ben ik in loondienst gegaan. Zodat ik dat niet hoef te doen.’ Dan beent hij weer snel verder, op weg naar een concert dat bijna begint.

Een van de organisatoren van de manifestatie, Miek Wijnberg van de organisatie Vrijbit, steekt haar armen bijna wanhopig de lucht in als ze moet uitleggen waarom zo weinig mensen demonstreren en zo veel gewoon langs lopen. Ze fulmineert over de ‘slimme gasmeter’ die bijna door het kabinet was opgelegd. ‘En dan ben je strafbaar als je hem niet accepteert.’

Maar ze fulmineert vooral over het nieuwe paspoort, dat met ingang van 21 september wordt uitgegeven. Vanaf die dag wordt van elke paspoortaanvrager een vingerafdruk centraal opgeslagen. Wie dat weigert, krijgt geen paspoort, met enorm veel gevolgen van dien. Reizen, werken, wonen, zorg: alles wordt moeilijk of onmogelijk.

‘Wij hebben een klacht ingediend bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens, en ik hoop dat dat nog voor 21 september een voorlopige voorziening treft.’

Waarom die Big Brother-verhalen niet meer mensen naar het Museumplein hebben gelokt? Weer die armen de lucht in. ‘We doen enorm ons best.’ Maar ja, van ouderen kun je niet verwachten dat ze de straat nog op gaan. ‘En van jongeren kun je niet verwachten dat ze weten hoe schending van de privacy kan uitpakken.’ Een stille verwijzing naar de Tweede Wereldoorlog.

Die verwijzing heeft Edwin Commandeur niet nodig. ‘Ik ben student informatica, dus ik weet waar het om gaat en wat er allemaal kan met databanken. Neem zo’n Elektronisch Patiëntendossier, dat is ons door de strot gedouwd. Dat is hartstikke riskant.’ En dan de ov-chipkaart. Commandeur krijgt die, hoort bij de studiefinanciering. ‘Maar ik gebruik hem nooit. Justitie heeft al eens de gegevens van de ov-chipkaart opgevraagd en gekregen. Dat kan zo weer gebeuren. Ik mijd de metro, waarin je met de chipkaart moet betalen. Het duurt wat langer, maar ik neem gewoon de bus.’