Kostenvraag allochtoon is een moreel dilemma

Oud-directeur van het SCP over het berekenen van de kosten van niet-westerse allochtonen: ‘Ik ben allang rechts ingehaald.’

Carlo van Praag (69) herinnert zich het gevoel dat hem bekroop toen hij ruim twintig jaar geleden de vraag kreeg ‘een berekening te maken van de kosten van de aanwezigheid van etnische groepen over de periode 1987-2000’. Van Praag, nu gepensioneerd, was onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). De toenmalige directeur legde de vraag op zijn bureau en hij voelde zich ‘ongemakkelijk’.

Wat hielp was dat het verzoek van een bewindsman kwam. Minister Brinkman (CDA) van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur, zoals het ministerie toen heette, wilde in begrotingstijd zicht hebben op de kosten van de immigratie en wendde zich tot het SCP. Van Praag had ‘een bijsmaak’ bij de opdracht, maar voerde hem toch uit.

Nam twee decennia geleden een kabinetslid het initiatief om zicht te krijgen op de kosten en baten van immigratie uit niet-westerse landen, het huidige kabinet zit met de handen in het haar nu de Partij voor de Vrijheid een bijna identiek verzoek heeft gedaan.

In mei dienden de Tweede Kamerleden Wilders (PVV), Rutte (VVD) en Verdonk (Trots op Nederland) een motie in om een analyse te laten maken van de kosten van de immigratie. Aanleiding was dat na een korte periode van daling de migratiecijfers weer zijn gestegen. De motie werd afgestemd. Daarop kwam in juli het Kamerlid Fritsma (PVV) met gerichte vragen aan elk departement over welke kosten ‘toe zijn te rekenen aan (niet-westerse) allochtonen’. De ministerraad reageert op 14 augustus.

Een aantal partijen is verontwaardigd en vindt de vraagstelling ‘onmogelijk’ (PvdA), ‘ridicuul’ (GroenLinks) of ‘onzinnig’ (D66). Die reacties staan haaks op wat premier Balkenende in mei zei over de afgestemde motie van Wilders, Rutte en Verdonk. Volgens hem is over dit onderwerp juist al heel veel bekend. Hij verwees onder meer naar een rapport van de Kamercommissie-Blok uit 2004.

Van Praag becijferde in 1988 dat de staat tot 2000 zo’n 24 miljard euro (53 miljard gulden) diende te reserveren om de aanwezigheid van niet-westerse groepen in Nederland te bekostigen. In een berekening van vijf pagina’s die hij in de notitie zelf ‘grof en provisorisch’ noemt (het moest snel), bepaalde hij allereerst de omvang van de groep. Hij voorspelde per 1 januari 2000 bijna een miljoen niet-westerse allochtonen (inmiddels telt Nederland 1,8 miljoen niet-westerse allochtonen). Daarna telde hij per verblijfsjaar de kosten op van uitkeringen en kinderbijslag, onderwijs, gezondheidszorg en minderhedenbeleid (nu inburgering). De baten van belastingen en premies gingen daar van af. Na nog een aparte raming van de huisvestingskosten te hebben toegevoegd, kwam hij op zijn totaalbedrag.

‘Het stuk gaf een somber beeld voor de staatskas, hoewel we de kosten van de verdisconteerde voorzieningen conservatief hadden ingeschat’, zegt Van Praag nu. Brinkman kreeg het rapportje, maar ‘het is nooit meer boven tafel gekomen’.

Het Centraal Planbureau deed in 2003 nieuw onderzoek waaruit eveneens bleek dat immigratie de staat meer kost dan oplevert, onder meer door de nog altijd hoge werkloosheid onder niet-westerse allochtonen. Het CPB: ‘De resultaten geven aan dat immigratie geen belangrijke ontlastende factor voor de overheidsfinanciën kan zijn en dus geen compensatie kan bieden voor de oplopende kosten die gepaard gaan met de vergrijzing van de bevolking.’

Wat vindt Van Praag van de negatieve reacties op het PVV-initiatief? ‘Ik kan mij de verontwaardiging wel voorstellen. Mijn berekening stamt uit een tijd waarin de aantallen asielzoekers en gezinsherenigers laag waren. Bovendien was er geen grote xenofobe partij. Nu is het morele dilemma groter. Alles wijst erop dat het Wilders’ bedoeling is de immigratie te stoppen. Dan ligt het voor de hand dat hij eventuele antwoorden van het kabinet voor dit doel zal gebruiken.’

Van Praag staat zelf niet bekend als een enthousiast multiculturalist. ‘Dat klopt. Multiculturalisme is een loos gedachtenspel. Wij hebben in West-Europa één dominante cultuur die anti-autoritair is en de rechten van vrouwen en minderheden beschermt. Dat zullen wij nooit opgeven onder invloed van andere culturen. Maar ik ben allang rechts ingehaald. Zover als de PVV ben ik nooit gegaan. Mensen het land willen uitzetten, is van een heel andere orde. Daarom weet ik ook niet of de PVV wel antwoord moet krijgen. Wat wordt de volgende vraag? Een onderzoek naar het veronderstelde verschil in intelligentie tussen de rassen?’