Sociale dienst spoort meer fraudeurs op
© THINKSTOCK

Sociale dienst spoort meer fraudeurs op

Door uitkeringsgerechtigden intensiever te controleren, ontdekken gemeenten ongeveer een kwart meer bijstandsfraude dan een paar jaar geleden. Bovendien blijken mensen vaker bereid bijstandsfraudeurs te verklikken. Daarbij komt dat meer fraudeurs zichzelf verraden via sociale media als Facebook en Twitter.

 
Voorheen lag zo'n kliklijn gevoelig, zo van: dat doe je toch niet, je buren verlinken, en zeker niet anoniem.
Christien Bronda

'De sociale diensten zijn nu meer gespitst op handhaving', zegt Christien Bronda, directeur van de Dienst Werk en Inkomen (DWI) van Amsterdam en vicevoorzitter van Divosa, de Nederlandse koepel van sociale diensten. Verspreid over het hele land wordt meer fraude ontdekt, blijkt uit gegevens van Divosa. Daarbij komt dat aanvragen voor een bijstandsuitkering vaker worden afgewezen na controle van de gegevens.

Verdubbeling
In 2010 werden in Amsterdam 367 strafrechtelijke fraudeonderzoeken gestart. Aan ten onrechte uitgekeerde uitkeringen vorderde de gemeente dat jaar een totaalbedrag van 3,36 miljoen euro terug. Vorig jaar zijn 560 fraudeonderzoeken uitgevoerd. Dat leidde tot een verdubbeling van het ontdekte fraudebedrag (6,26 miljoen euro). Het aantal niet-toegekende uitkeringen steeg van 1.761 in 2010 tot 2.983 vorig jaar.

Nu gemeenten minder geld in kas hebben, zetten ze extra in op handhaving. Daarbij trachten ze bijstandsfraude in een zo vroeg mogelijk stadium te ontdekken. Uitkeringen mogen alleen worden verstrekt aan mensen die niet op andere manieren in hun bestaan kunnen voorzien.

Kwaad daglicht
De Landelijke Cliëntenraad, belangenorganisatie voor uitkeringsgerechtigden, vindt het goed dat er intensiever wordt gecontroleerd, 'maar de sociale diensten moeten ervoor waken niet elke uitkeringsgerechtigde als een fraudeur te behandelen'. Op het totale aantal bijstandsgerechtigden gaat het om een gering percentage fraudeurs, zegt Branko Hagen, woordvoerder van de raad. 'Mensen die te goeder trouw zijn, moeten niet in een kwaad daglicht worden gesteld.'

De maatschappelijke tolerantie ten opzichte van bijstandsfraude is afgenomen. Dat blijkt volgens Christien Bronda onder meer uit het succes van het Meldpunt Bijstandsfraude Amsterdam. 'Voorheen lag zo'n kliklijn gevoelig, zo van: dat doe je toch niet, je buren verlinken, en zeker niet anoniem.' Sinds vorig jaar kunnen Amsterdammers de sociale recherche bellen of mailen als ze bijstandsfraude vermoeden. De kliklijn leverde vorig jaar 750 onderzoekswaardige meldingen op, en in de eerste zeven maanden van dit jaar 390.

Strenger bestraft
Sinds 1 januari wordt bijstandsfraude strenger bestraft; de boete is nu even hoog als het fraudebedrag. Zodra een bijstandsfraudeur opnieuw wordt betrapt, volgt een extra hoge boete. Dit kan betekenen dat hij of zij tijdelijk geen uitkering ontvangt, of een lagere. Ook de bijstandswet is verscherpt (per 1 juli). Werkt een bijstandsgerechtigde niet mee aan zijn of haar reïntegratie, dan kan de uitkering worden stopgezet.