Klassieke keus tussen groei en milieu

Almere wil het kabinet best helpen met zijn woningambities, maar eist dan wel een ov-lijn door het IJmeer. De milieubeweging slijpt de messen.

Op een moment dat de woningbouw overal nagenoeg stilligt wegens de recessie presenteert Almere vandaag de ambitieuze schets hoe de stad met de bouw van 60 duizend woningen kan doorgroeien tot vierde of vijfde stad van het land. Over die ‘schaalsprong’ zijn kabinet en stad het in principe eens, maar Almere stelt de voorwaarden waaronder die groei bereikt kan worden vandaag even op scherp.

Want zonder goede ontsluiting (snelwegen, openbaar vervoer) wil Almere niet doorgroeien. Eerdere ‘dreigementen’ van Almeerse kant leidden ertoe dat het kabinet in oktober 2007 besloot de snelwegverbinding van Almere (woonstad) naar Amsterdam en Schiphol (werklocaties) versneld aan te pakken. Nu wil Almere ook garanties over beter openbaar vervoer en wel door een ‘gevoelig’ gebied. Almere acht een ov-verbinding met Amsterdam door (of onder) het IJmeer noodzakelijk en de Amsterdamse wethouder Maarten van Poelgeest (GroenLinks) denkt er precies hetzelfde over.

Een klassieke botsing tussen milieuorganisaties en bestuurders over (de noodzaak van) groei en ambities dient zich aan. Natuurbeschermers en beleidsmakers zijn het eens dat het IJmeer en het Markermeer een impuls behoeven. Brussel eist het zelfs in het Natura 2000-programma. De meren – nu vooral domein van watersporters – slibben dicht; watervogels komen moeilijker aan hun voedsel.

Juist een combinatie van forse investeringen in natuur (500 miljoen euro voor ‘wetlands’ en ‘vooroevers’ in het Markermeer) en bouw in het IJmeer (een eilandje met zesduizend woningen en een ov-verbinding) draagt bij tot die noodzakelijke milieuverbetering, zeggen Almere, Amsterdam en de provincie Flevoland in koor. Maar het verzet tegen welke bouw dan ook laat zich steeds luider horen.

Actiegroep De Kwade Zwanen (uit het Noord-Hollandse Uitdam, helemaal aan de westkant van het IJmeer) maakt al een tijdje lawaai. Milieudefensie en andere natuurbeschermers zijn ook tegen bouwen in het IJmeer. De ANWB als recreatieorganisatie (watersporters) ziet niets in de ambities van Almere. Bewoners van de Amsterdamse wijk IJburg protesteren eveneens. Net als de betogers uit Uitdam vrezen zij voor hun uitzicht.

Maar dat uitzicht blijft voor velen sowieso niet. Met IJburgs tweede fase (negenduizend woningen in het water) wordt naar verwachting in 2014 begonnen.

Almere (nu 190 duizend inwoners, straks 350 duizend) wil vooral in het (noord-)westen bouwen. De gemeente beklemtoont telkens weer de ‘dubbelstadfunctie’ met Amsterdam. Almere heeft 42 kilometer kustlijn die nu nog goeddeels onbenut blijft. Met spannende woonmilieus aan (en eentje in) het water wil Almere nieuwe, liefst hoger opgeleide inwoners lokken.

De groeistad in de polder vervult een belangrijke rol bij het vervullen van de woningbehoefte in de noordelijke Randstad. 150 duizend woningen moeten hier volgens kabinetsnota’s tot 2030 worden gebouwd. De positie van de metropoolregio Amsterdam moet versterkt. Werk en wonen concentreren zich meer en meer op de Randstad. Hier wordt het geld gemaakt, zegt het kabinet in het Randstad Urgentie-programma. ‘Wat internationaal sterk is, sterker maken’, heet het dan..

Bij al die grote ambities en duizelingwekkende cijfers vragen opposanten van bouwen in het IJmeer zich af waarom Almere niet gewoon oostwaarts uitbreidt. Ruimte genoeg. Wethouder Van Poelgeest valt zijn collega’s in Almere bij: ‘Dan krijg je daar wéér zo’n eenzijdige Vinex-wijk. Daar komt dan wéér zo’n autowijk.’

Natuur- en milieuorganisaties werken onderwijl aan alternatieve plannen om de bouwopdracht voor Almere te combineren met het ‘sparen’ van het IJmeer. Zo is er het plan om de bedijking door te breken, water Almere in te laten en zo het IJmeer te vergroten.

Alleen al met de nota’s, plannen en inrichtingsvoorstellen voor dit deel van de noordelijke Randstad kan een solide papieren verbinding tussen Almere en Amsterdam worden gebouwd. Terwijl, tempert de Almeerse wethouder Adri Duivesteijn de opwinding van ‘schaalsprong’-tegenstanders, er niets nieuws onder de zon is.

‘Ik ben eigenlijk restauratief bezig’, zegt hij. ‘Al in het structuurplan voor de Zuidelijke IJsselmeerpolders uit 1961 werd gepleit voor verbindingen tussen het oude land en het nieuwe. De Hollandsebrug en de Stichtsebrug zijn er gekomen. Toen al werd ook voor een verbinding via het IJmeer gepleit.’

Het zal de tegenstanders niet geruststellen. Als het om bouwen (rood, in jargon) en natuur (groen, blauw) gaat, laaien de emoties doorgaans hoog op. Aan de visie van Almere werkten mensen van naam en faam mee. Een van hen – landschapsarchitect Adriaan Geuze – is een warm pleitbezorger van open landschappen en een strijder tegen de zogenoemde verrommeling. De Kwade Zwanen hebben hem al ‘verrader’ genoemd.

De Zwanen zullen vermoedelijk nog kwader worden als ze er vandaag achterkomen dat Almere een eilandje in het IJmeer zeer geschikt acht voor een rol bij de Nederlandse ambitie om de Olympische Spelen van 2028 binnen te halen.