OM: verslaggeefster beging misdrijf

Officier van justitie spreekt van een samenzwering...

HAARLEM Door de wijze waarop Telegraaf-journaliste Jolande van der Graaf staatsgeheimen verkreeg, heeft ze volgens justitie een zwaar misdrijf gepleegd. Voor de raadkamer van de Haarlemse rechtbank zei officier van justitie Evert Harderwijk donderdag dat de verslaggeefster een AIVD-medewerkster en haar partner, die bij de inlichtingendienst heeft gewerkt, exploiteerde.

Harderwijk sprak van een samenzwering. Volgens hem ging het niet om het onthullen van misstanden, maar van geheimen die de nationale veiligheid raken.

De officier verweet de verslaggeefster ernstige schending van haar verantwoordelijkheden als journalist. Ze was onzorgvuldig geweest door de AIVD geen wederhoor te vragen bij de publicaties. Bovendien wist ze niet of AIVD-agenten gevaar liepen als ze zou publiceren.

Na de weigering van De Telegraaf om de verkregen staatsgeheimen te overhandigen aan de autoriteiten, was het Openbaar Ministerie gedwongen de stukken bij een huiszoeking op te halen, aldus Harderwijk. Door het daar op te laten aankomen, had Van der Graaf volgens hem zelf haar journalistieke bronnen in gevaar gebracht.

Gisteren waren er twee juridische procedures over de affaire van De Telegraaf met de AIVD. In Amsterdam diende het kort geding dat de ochtendkrant, gesteund door onder andere de Nederlandse Vereniging van Journalisten, had aangespannen tegen het afluisteren van Telegraaf-verslaggevers door de AIVD.

Vervolgens werd in Haarlem het bezwaarschrift van De Telegraaf behandeld tegen de inbeslagname van computers, documenten en aantekeningen uit het huis van Van der Graaf. Het materiaal ligt nog ongebruikt in een kluis. De raadkamer moet zeggen wat ermee moet gebeuren. In beide procedures is op 23 juli uitspraak.

De zaak begon in maart met de publicatie van ‘interne ambtelijke evaluaties’ van de AIVD over de ‘falende’ informatievoorziening aan het kabinet over Iraakse massavernietigingswapens in 2003. De inlichtingendienst ging intern op zoek naar het lek. Hieraan werkte de anonieme bron van De Telegraaf mee. Zo deed zij de tekstanalyse van de publicatie. Toen de bron niet werd gevonden, werd Jolande van der Graaf op de korrel genomen. Zij werd met toestemming van minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken afgeluisterd en geobserveerd.

Volgens de krant was deze ‘zware inbreuk op de bronbescherming’ niet nodig geweest. Landsadvocaat Cecile Bitter stelde echter dat de dienst geen andere keuze had ter bescherming van de nationale veiligheid en de integriteit van de AIVD. ‘Niet ingrijpen zou leiden tot onaanvaardbare risico’s.’ Volgens haar is de bronbescherming niet absoluut.

Tijdens beide procedures bleek dat de AIVD en het OM vermoeden dat Van der Graaf over meer staatsgeheimen beschikte dan die waarover haar krant had bericht. Zo bleek dat haar bronnen daags na een drie uur durende ontmoeting een geheim rapport aanboden aan een computerbedrijf.

Dit maakte duidelijk dat het lekkende paar niet alleen klokkenluider is, maar ook andere, commerciële doelen nastreeft. De Telegraaf heeft ontkend voor het materiaal te hebben betaald.

De krant eist dat het afluisteren stopt. Alle verzamelde informatie moet worden vernietigd en mag niet door het OM worden gebruikt. De landsadvocaat wilde niet zeggen of er nog telefoons van De Telegraaf worden getapt.