Vakkennis stroomt weg uit middelbaar onderwijs

De komende jaren stroomt met de groep oudere leraren veel specifieke vakkennis weg uit het middelbaar onderwijs.In plaats daarvan komen steeds meer leraren met algemeen pedagogische vaardigheden.

Dit blijkt uit een studie van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) naar de beroepsopvattingen van leraren in het voortgezet onderwijs.

Onderwijsaantekening

De SCP-studie Gelukkig voor de klas? (pdf) laat duidelijk zien dat precies de komende jaren een beroepsgroep met pensioen gaat die in de jaren zestig en zeventig vaak academisch werd opgeleid in een bepaald vakgebied en daarbij, aanvullend, een onderwijsaantekening haalde. In 2007 behoorde eenvijfde van de docenten nog tot deze groep, maar elk jaar worden dat er minder.

Sinds de jaren zeventig zijn steeds meer leraren aan de hbo-lerarenopleidingen opgeleid tot het veel algemenere ‘docent’. Van alle leraren had in 2007 38 procent een hbo-tweedegraadsopleiding achter de rug, 8 procent een universitaire lerarenopleiding, en 16 procent een hbo-eerstegraadsopleiding, waarvan de helft als gymnastiekleraar of in de kunstvakken. Binnen het lesprogramma van deze hbo-opleidingen is de aandacht steeds meer verschoven van vakinhoudelijke kennis naar didactische vaardigheden.

Het lesgeven door onbevoegde docenten lijkt inmiddels heel gewoon geworden. Op het vmbo geeft eenderde van de leraren les in een vak waarvoor ze niet of nog niet bevoegd zijn. Bij het vwo (16 procent) en het gymnasium (14 procent) komt dit minder voor. Het SCP noemt het opmerkelijk dat ‘zoveel leraren er geen moeite mee hebben in een ander vak dan hun eigen vak les te geven’. ‘Het staat immers haaks op het idee van de leraar als professional, waarvoor bekwaamheids- en bevoegdheidseisen zwaar tellen.’

Vooroordelen

Het SCP, dat voor zijn onderzoek gebruikmaakte van een representatieve steekproef van 2.715 leraren, prikt een aantal vooroordelen over leraren door. Zo blijken de docenten in grote meerderheid trots te zijn op hun vak, en halen ze veel voldoening uit de omgang met leerlingen. De frustraties die wel degelijk heersen, hebben vooral betrekking op de uitwerking van de functieherwaardering in 2002, waarbij veel ervaren docenten lager werden ingeschaald (met behoud overigens van salaris).

Staatssecretaris Van Bijsterveldt verklaarde dinsdag blij te zijn dat zoveel leraren (driekwart) trots zijn op hun vak. ‘Als ik dit rapport lees dan ben ik klaar met het cynisme en de halflege glazen-verhalen. Ik geloof in het moderne leraarschap waarin de zelfbewuste professional centraal staat’, aldus Van Bijsterveldt. Volgens haar zal het Actieplan Leerkracht een einde maken aan de te lage inschaling. De lerarenbeurs, waarvoor docenten massaal inschrijven, kan bovendien de komende jaren het gemiddelde opleidingsniveau opschroeven.