Burgemeester Haren: mijn zoon zag het op Facebook

De naam van zijn dorp ging de wereld over toen een Facebookfeest vreselijk uit de hand liep. Tot zijn verbijstering. 'Wat bezielt mensen om dit te willen?'

'Pap, je krijgt een feest in Haren.' Zo begon het, met een telefoontje van zijn 18-jarige zoon, dertien dagen voor de rellen in het dorp. 'Hij had het op Facebook gezien. Hij zei ook: je moet die film eens bekijken. Project X. Dat heb ik inderdaad gedaan. Ik dacht toen: dit is geen Haren. Maar ik dacht toen ook nog: dit is niet echt. Dat was constant een dilemma: wat gebeurt er straks echt? Tot op het laatst zeiden mensen tegen mij: Rob, je maakt je druk om niets.'

Burgemeester Rob Bats (50, VVD), pas vier maanden geleden benoemd in Haren, werd geconfronteerd met een fenomeen dat in Nederland nooit eerder is vertoond: massale ongeregeldheden dankzij een oproep op Facebook, waar de verjaardagsuitnodiging van de 16-jarige Merthe digitaal werd gekaapt. Drie- tot vijfduizend jongeren hielden urenlang het dorp bezet. Tientallen mensen raakten gewond, de schade bedraagt volgens verzekeraars meer dan een miljoen euro.

Bent u eigenlijk zelf actief op sociale media?
'Ik heb een afgesloten Facebook- account, vooral om mijn kinderen te volgen. Ik twitter niet. Bij mijn installatie zei ik: er komt hier geen twitterende burgemeester. Daar zie ik geen meerwaarde in. En uitgerekend dit is nu uw grootste dossier geworden, zei iemand vandaag tegen me.'

Na de waarschuwing van zijn zoon waarschuwde Bats zijn veiligheidsadviseur. Daarna de politie. Die ontdekte dat Facebookfeesten in het buitenland hebben geleid tot grote ongeregeldheden. Een week voor het geplande feest trok Bats nogmaals bij de politie aan de bel. 'Steeds meer mensen meldden zich aan. Mijn zoon zei ook: het wordt echt groot. Hij studeert, zit midden in die wereld. Hij was mijn klankbord.'

Maandag komt oud-PvdA-voorzitter Job Cohen naar Haren, op uitnodiging van Bats. Hij gaat onderzoeken of de gemeente Haren, de politie en het Openbaar Ministerie voldoende waren voorbereid op de dramatische escalatie van het Facebookfeest.

Tijdens de rellen vorige week vrijdag zat u hier in het gemeentehuis, achter grote ramen. Buiten gooiden jongeren met straatstenen naar alles wat los en vast zat. Was u bang?
'Nee, in die flow heb je geen eigen angst. Af en toe ben ik gaan kijken wat er buiten gebeurde. Niet op straat. We hebben een dakterras op het gemeentehuis. Wat ik zag, dat was een verschrikking, ik heb er geen ander woord voor. Ik kan me nog steeds niet voorstellen waarom mensen dit doen. Schreeuwend. Lallend. Stenen gooiend. Ruiten kapot makend. Het is niet te filmen.

'Dit is een nieuwe realiteit. Wat bezielt mensen om dit te willen? Om de winkelruit in te slaan, met bier of sterke drank aan de haal te gaan, massief geweld naar de politie te gebruiken? Ik heb daar geen antwoord op.'

Op een persconferentie de dag ervoor zei u: we houden rekening met alle mogelijke scenario's. Welke scenario's waren dat?
'Drie scenario's. Een scenario waarin er niemand zou komen. Een realistisch scenario: de komst van duizend tot tweeduizend mensen, vrolijke mensen met petjes op, die voor een feestje kwamen. Maar waarbij ook geweld zou kunnen optreden. En een extremer scenario. Waarbij grote groepen zouden komen: vijfduizend jongeren, met alcohol en geweld tegen de politie.

'Waar we achteraf, in alle eerlijkheid, geen rekening mee hebben gehouden, is een harde kern die excessief geweld zou gebruiken jegens de politie. Op dat scenario waren we niet voorbereid. Niemand heeft dit voorzien. Een ME-commandant met 25 jaar ervaring zei tegen me: zo veel geweld en agressie tegen de politie heb ik nog nooit meegemaakt.'

Uw strategie werd: er is hier geen feest. In Haren was daar kritiek op.
'Het was een dilemma. Maar er was geen feest. Als de burgemeester roept: er is geen feest, dan is er toch ook geen feest? Het alternatief zou zijn: niets zeggen. Of je kunt roepen: er is wel een feest. Maar als er dan iets misgaat, heb je pas echt een probleem. Toen een ondernemer uit de regio aanbood om een alternatief feest te organiseren, hebben we dat bekeken, maar vervolgens ook gezegd: hiervoor kunnen wij geen verantwoordelijkheid nemen. De hulpverleningsdiensten stonden er niet voor in.'

Uw 18-jarige zoon, wat vond die eigenlijk van: hier is geen feest? Hij valt in de doelgroep.
De communicatieadviseur van Bats, deze week inderhaast benoemd, maakt een wapperend handgebaar. De burgemeester wil de vraag niet beantwoorden. 'Van het weekend komt mijn zoon thuis, dan gaan we het bespreken. Dat doe ik in de schoot van het gezin. Ik vind het nu ontzettend belangrijk dat de commissie-Cohen haar werk kan doen.'

Een paar observaties van de straat. Uren voordat de zaak daar escaleerde, stond ik bij de Stationsweg, waar Merthe woont. In Haren gold een alcoholverbod. Jongeren dronken openlijk bier. De politie keek toe. Waarom grepen ze niet in toen het nog kon?
'Dat weet ik niet. Voor mij is van belang: er was een alcoholverbod. De beleidslijn was: op straat handhaven we dat. Maar uiteindelijk gaat het om de inschatting ter plekke. Als de politie vindt dat ze beter niet kunnen handhaven, dan kan ik dat niet van ze vragen. Het is gek als iemand in pak met stropdas bepaalt wat er op straat gebeurt, terwijl het misschien opportuun is om niet te handhaven.'

Bij het station keken agenten toe hoe jongeren uit de trein stapten en vertrokken naar de Stationsweg.
'De beleidslijn was: vanaf het station gelijk terug, de trein in. En als dat niet lukt: op een andere manier de gemeente uit, of naar het voetbalveld, dat diende als opvanglocatie voor wie toch naar Haren kwam. Wat er op straat uiteindelijk is gebeurd, dat moet uit onderzoek blijken. Ik wil zien of is gedaan wat we van tevoren hebben afgesproken.'

U zei van tevoren: we hebben de ME achter de hand. Uiteindelijk duurde het uren voordat de ME op sterkte was. Aan het begin van de avond zag ik één ME-busje staan, op een parkeerplaats aan de rand van Haren. Hoeveel ME stond er in het dorp paraat?
'Het spijt me. Die details heb ik niet.'

U bent burgemeester, u gaat over de inzet van ME. Maar u wist niet hoeveel ME er in Haren paraat stond?
'Nee, dat wist ik niet.'

Hoe kan dat?
'Kijk, ik reageer op signalen uit het veld. De politie vroeg: wij willen de ME inzetten. Daar zei ik ja op. Als ik zeg: de ME wordt ingezet, dan moet ik ervan uit kunnen gaan dat dit gebeurt. Maar het is aan de politie in de straat om te bepalen wanneer, hoe en in welke hoeveelheid. Ik heb geen signalen gekregen dat dit heel lang duurde.'

Als de commissie Cohen straks oordeelt dat u als burgemeester er meer bovenop had moeten zitten, wat gaat u dan doen?
'We wachten eerst het rapport af. Voor mij is belangrijk dat we leren van wat er is gebeurd. Daar hoort mijn rol natuurlijk ook bij. Daar ga ik serieus naar kijken. Maar ik wil daar niet over speculeren.'