Ebbe Rost van Tonningen: 'Mijn moeder heeft ons min of meer opgegeten'

Door: Lidy Nicolasen − 27/09/12, 06:38
© ANP. Archieffoto uit 1989 van de weduwe van Rost van Tonningen.

De zoon van de bekendste foute ouders van Nederland, Ebbe Rost van Tonningen, ging op zoek naar zijn vader, op zoek naar 'een menselijk portret' en schreef er het boek In Niemandsland over. 'Nee, ik had geen nare jeugd. Kinderen nemen de situatie zoals die is.'

Ze zaten in de vijfde klas van de lagere school. Zij had hem uitverkoren om samen over het schoolplein te lopen, hij bewonderde haar vanwege haar krullenkop en omdat ze hard kon lopen. Ook dat telt voor een sportieve jongen. Na een paar dagen was het over, zij moest niks meer van hem hebben. Zij was een Joods meisje. Haar ouders waren omgebracht in de oorlog en haar pleegouders verboden iedere omgang met hem.

Het was niet de laatste keer dat de tweede zoon van de NSB'er Meinoud Rost van Tonningen om zijn achternaam in het stof moest bijten. Het ingrijpendst was misschien het moment in 1967 tijdens zijn eerste stage in Stockholm. Zijn werk zat erop, hij schoof aan voor de lunch, sloeg De Telegraaf open en een paginagroot verhaal over zijn vader klapte recht in zijn gezicht. Toen besloot hij zelf op zoek te gaan. 'Ik voelde het als een morele plicht, maar later ontdekte ik dat loyaliteit een grote rol speelt. Het is heel erg onprettig, altijd die hele slechte verhalen over je ouders.'

Zwarte weduwe
Nu is hij 69 jaar oud en zijn boek In Niemandsland ligt donderdag in de winkel. Het verhaalt vooral over hemzelf, over het invloedrijke geslacht waar hij uit voortkomt, over de zoektocht naar zijn vader, over zijn jeugd met moeder Florrie Rost van Tonningen, die de zwarte weduwe werd genoemd wegens haar onvermoeibare verdediging van het nazisme en de ontkenning van de Holocaust. Zijn boek is ook een aanklacht tegen de gevestigde instituties, het establishment dat zich schuilhoudt voor de waarheid.

'Nee, ik had geen nare jeugd. Kinderen nemen de situatie zoals die is. Als er iets fout gaat, zoek je de oorzaak bij jezelf. Je denkt dat je niet aardig wordt gevonden. We waren anders. Onze kleding bijvoorbeeld, we droegen van die Duitse tuigjes. In Den Haag zaten we eerst op een Montessorischool. Omdat niemand ons wilde, kwamen we op een streng christelijke school.

'Na de verhuizing naar Velp gingen we naar een openbare school. In de vijfde klas werd een film getoond over de Joden in de Tweede Wereldoorlog. Ik zat vooraan en voelde alle ogen op me gericht. Stukje bij beetje ontdek je dat jouw achternaam bij veel Nederlanders impopulair is vanwege de oorlog. Jij wordt erop aangekeken en ik voelde me sterk verbonden met mijn moeder. Zij was een hartelijke en gezellige moeder. Als ze ons zag, was ze altijd even blij en enthousiast. Ze zat eindeloos met ons te praten, ze was een natuurmens, leuk om naar te luisteren. Mijn oudste broer ging op 15-jarige leeftijd het huis uit. Ik vond dat een geweldig verlies, een aanslag op ons team, het gaf een verscheurd gevoel. Ik begreep die stap toen helemaal niet.'

Uw vader overleed toen u anderhalf jaar oud was. Wat voor een beeld kreeg u van hem?
'In Stockholm was het voor het eerst dat ik hard werd geconfronteerd met een negatieve beschrijving. Het Telegraafverhaal ging over een publicatie van het RIOD, het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie. Mijn vader werd neergezet als een streber, een intrigant, terwijl mijn moeder hem altijd een fantastische, erg kundige man noemde, een geweldige echtgenoot. Ze waren dolgelukkig met elkaar geweest. Zijn persoon paste voor mij in de sprookjes die je als kind krijgt verteld. Toen ik zelf op zoek ging, heb ik in vijf jaar tijd zo'n 150 mensen benaderd die hem hebben gekend. Velen hebben me teruggeschreven, of die heb ik gesproken, zowel van de goede als de foute kant, ik wilde beide horen.'

Heeft u zijn keuzes begrepen?
'Je doet je best te begrijpen hoe iemand vanuit een toppositie bij de Volkerenbond bij een obscuur clubje als de NSB terechtkomt. Ik denk dat hij de opkomst van het bolsjewisme of communisme als zeer bedreigend voor Europa heeft ervaren. Hij meende dat er een beslissende strijd moest worden gevoerd en dat hij een keuze moest maken. Hij zat eerst in de fascistische hoek van Mussolini, maar hij is kennelijk tot de opvatting gekomen dat alleen Hitler de communisten zou kunnen tegenhouden.'

Begreep u waarom uw moeder in het openbaar toch op dat aambeeld bleef hameren?
'Ze was versteend, te weinig bescheiden, te weinig bespiegelend. Laatst weer dat fragment op televisie bij Zomergasten. Je ziet een vrouw die niet in gaten heeft dat wat ze zegt volstrekt onmogelijk is, of het nog 1939 is. Ik ben geen psycholoog, maar het is een houding die je bij dogmatici wel meer aantreft. Het hielp niet of je zei: je hebt je boodschap verteld, hou ermee op, het heeft geen zijn, je valt in herhaling, je doet er je eigen kinderen kwaad mee, je maakt het ons lastig. Integendeel, als er een journalist belde, was ze weer beschikbaar. Ik heb daar geen verklaring voor. Mijn moeder heeft ons min of meer opgegeten, dat kun je zeggen.

Lees het volledige interview in de Volkskrant van vandaag.

mailIcon print |