'Martin Bril kon mensen laten lachen en huilen tegelijk’

Acht sprekers schilderden zaterdagmiddag in een besloten bijeenkomst in kerkgebouw De Duif in Amsterdam het veelzijdige leven van Martin Bril.

Ruim 250 genodigden herdachten de columnist van de Volkskrant die 22 april op 49-jarige leeftijd overleed. Onder hen burgemeester Job Cohen, cabaretier Freek de Jonge, schrijvers, uitgevers, columnisten, journalisten en programmamakers.

Martin Bril schreef vanaf 1 oktober 2001 een kleine 2000 columns op de Voorkant, de eerste pagina van het tweede katern van de Volkskrant. ‘Hij stopte het beste van zichzelf in zijn stukken voor de krant’, zei hoofdredacteur Pieter Broertjes, die Bril ‘onze barometer van de tijdgeest’ noemde.

Voorpagina
Met de opheffing van de Voorkant verhuisde Bril naar de voorpagina, en kwam een droom uit. Hij heeft er negen keer gestaan. ‘Hij haalde de voorpagina op zijn tandvlees’, memoreerde Broertjes.

Toen wist Bril al dat hij niet meer zou excelleren, daar, rechtsonder op de 1. ‘Vlammen en uitpakken en risico’s nemen en iedereen een poepje laten ruiken, dat zit er niet meer in’, had hij Broertjes gemaild.

Uitgever Mai Spijkers noemde Bril, die meer dan 50 bundels op zijn naam heeft staan, ‘een van de markantste schrijvers van zijn generatie, die artisticiteit, geleerdheid en nuchtere intelligentie knap combineerde. Hij leefde en schreef alsof de duivel hem op de hielen zat.’

Giphart
Ronald Giphart, die met Bart Chabot en Bril vijf jaar door het land trok en 150 voorstellingen gaf, schilderde een ander talent van de omnivoor Bril. ‘Hij kon een zaal diep raken. Martin was een onnavolgbare performer. Hij kon mensen laten lachen en huilen tegelijk.’

Atte Jongstra trok parallellen tussen Bril en Napoleon, zoals door Bril beschreven in De kleine keizer. ‘De eenzame stilte van Napoleon was Brils stilte. Hij was eeuwig onderweg. Niet alleen en toch alleen. Een zelfontwijker. Eenzaam tot in de kern.’

Huiveringwekkend mooie improvisatie
Jazztrompettist Eric Vloeimans sloot het officiële gedeelte van de bijeenkomst af met een huiveringwekkend mooie improvisatie naast de ruwhouten blanco kist. Bril had Vloeimans een paar maanden voor zijn dood leren kennen. Over een nummer schreef hij: ‘Het is als een zucht, een perfect gestileerde zucht, een zucht vol leven en verwachting, maar ook van weemoed en afscheid. En dat nog speels ook.’

Later in de middag is Bril in besloten kring begraven op Zorgvlied. Onder een bloeiende kastanjeboom droeg zijn vrouw zijn gedicht Godvergeten voor, dat eindigt met: ‘Waarom ben ik zo godvergeten?’

De zon straalde; weer dat je bijblijft en dat is belangrijk bij een begrafenis, vond Bril. Op 30 december 2003 schreef hij in zijn column in de Volkskrant: ‘Als het maar echt weer is, niet iets onduidelijks. Echt hondenweer, hagel en striemende wind, dat zegt tenminste iets over het leven. Dat het niet altijd meezit, bijvoorbeeld, meestal tégen zelfs. Verder onthoud je het beter, slecht weer. Een begrafenis op een snikhete middag in mei blijft ook goed hangen.’

Over de dood had hij ruim een jaar eerder geschreven: ‘Eigenlijk is het onverteerbaar, en nergens voor nodig.’