Dreiging die uitgaat van een eenling is ‘razend ingewikkeld’

‘Tegen een loner kun je je nooit 100 procent wapenen’, zegt Uri Rosenthal, voorzitter van het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement (COT), tevens Eerste Kamerlid voor de VVD. Ergens klinkt dat vreemd, alsof de koninklijke familie makkelijker beschermd kan worden tegen een terreurgroep dan tegen een individu.

Maar de dreiging die uitgaat van een eenling is volgens hem ‘razend ingewikkeld’. Die handelt uit gekte, zoals de verwarde vrouw die in 2004 op oud-VVD-leider Jozias van Aartsen inreed. Of die bedenkt in zijn eentje een plan, zoals Volkert van der G., die in 2002 Pim Fortuyn vermoordde. Niemand weet waarmee hij bezig is, niemand kan de autoriteiten tippen. Karst T., die het volgens het Openbaar Ministerie op de koninklijke familie had voorzien, lijkt aan het profiel van zo’n loner te voldoen. Hij was niet bekend bij justitie en de AIVD, noch bij de geestelijke gezondheidszorg.

Infiltreren
In een terreurgroep kan een inlichtingeneenheid infiltreren, kan onderling telefoonverkeer worden afgeluisterd of kan iemand uit de school klappen. Zodra er inlichtingen zijn, aarzelen de autoriteiten niet onmiddellijk verregaande maatregelen te treffen, zegt Rosenthal. De onterechte arrestaties van zeven familieleden in verband met het voorbereiden van aanslagen op onder andere de Ikea in Amsterdam was daar in maart een voorbeeld van.

Voor Koninginnedag is vier maanden gewerkt aan veiligheidsmaatregelen, aldus de korpschef van Noord- en Oost- Gelderland. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding is verantwoordelijk voor de beveiliging van de koninklijke familie, de lokale autoriteiten voor die van het evenement. Tot op het allerlaatste moment wordt nagegaan of er nog hiaten zijn, weet Rosenthal. Hoe iemand dan toch door een wegversperring kan komen, moet onderzoek uitwijzen.

Open karakter
Daarna moet volgens Rosenthal blijken of het open karakter van Koninginnedag behouden kan blijven. Dat is volgens hem vooral een belangenafweging. Het Koninklijk Huis in Spanje wordt bijvoorbeeld zwaar afgeschermd vanwege de Baskische terreurorganisatie ETA. ‘Vooraanstaande politici worden daar dusdanig heavy beschermd dat je je kunt afvragen of het nog mogelijk is een open democratie in Spanje overeind te houden.’ Sinds de moord op president Kennedy in 1963, die in een open limousine zat, worden Amerikaanse presidenten in zwaarbeveiligde auto’s vervoerd met scherpschutters langs de route.

Ook de ‘lijfwachten’ van de koninklijke familie hebben, als het erop aankomt, een license to kill. Rosenthal: ‘Maar als de koningin een menigte ingaat, loop je altijd risico. Je gaat geen 100 duizend mensen fouilleren.’