‘Jonge daders dicht op de huid zitten’

Op initiatief van de minister van Justitie wordt sneller en dwingender ingegrepen bij jongeren die in de fout gaan.

Je komt er gemakkelijk mee weg. Dat is nog altijd de indruk die achterblijft bij veel jeugdige daders na het plegen van een misdrijf. Strafrechtelijke vervolging laat meestal maanden op zich wachten. Maatregelen om recidive te voorkomen zijn te vrijblijvend. Dat ergert minister Hirsch Ballin van Justitie, want jeugdcriminaliteit bestrijden is juist een speerpunt van het kabinet.

Dinsdag bezocht de bewindsman Amsterdam-West, waar op zijn instigatie een proef van twee jaar is begonnen met sneller en effectiever ingrijpen bij jongeren tussen de 12 en 15 die over de schreef gaan. In dit stadsdeel waren dat er vorig jaar ruim achthonderd. Hoofddoel is een dader sneller en dwingender te laten voelen dat de overheid hem wil corrigeren. Voor de situatie thuis wordt een centrale plaats ingeruimd.

Een kind dat na een vergrijp vastzit op het politiebureau, mag niet meer door een broertje of zusje worden opgehaald. De ouders moeten opdraven en krijgen een afspraak mee: binnen een week terugkomen voor een risicotaxatie. Al voor de straftoemeting, die wordt versneld, krijgt het gezin gedwongen zorg opgelegd.

U ging op huisbezoek. Was de reactie niet: ga weg Big Brother uit Den Haag, waar bemoeit u zich mee?
‘Heel duidelijk niet. Goed dat u ons erin betrekt, was de reactie. Ik bezocht twee Nederlandse gezinnen van Marokkaanse origine met ontspoorde kinderen. Het ene functioneerde goed, maar de zoon was door verkeerde vrienden op het criminele pad geraakt. Het andere had een duidelijk overbelaste moeder. Tijdig ingrijpen voorkomt dan erger.’

Maakt u hiermee niet een heel gezin verantwoordelijk voor de daad van een gezinslid?
‘Criminaliteit is niet de hoogste vorm van individualiteit. Het gaat om relaties. Het beleid is niet meer alleen: fixing broken windows. Het is nu: fixing broken relations. Het gaat erom dat een gezin niet de andere kant uitkijkt.’

Is dit in de geest van de kabinetsideologie van het verantwoordelijke gezin?
‘Ja, daar gaat het goed mee samen. Maar het past nog meer bij wat we achter ons hebben gelaten: de tegenstelling tussen een harde en een softe aanpak. We hebben die twee verbonden tot een aanpak: consequent en vasthoudend.’

Hoe is een gezinsaanpak mogelijk als het gezin gebroken is of ouderlijk gezag over het kind ontbreekt?
‘Dan komt het aan op de andere relaties: school, leer-werktrajecten, een baan, andere familieleden. Vergeet de broers niet. Die spelen soms een negatieve rol, maar ze kunnen ook een heel goede invloed hebben.’

Houdt u rekening met de etnische en culturele achtergrond van de gezinnen?
‘Waar het relevant is, gebeurt dat. Maar er zijn geen stereotypen. Het gaat om persoonlijke omstandigheden. Tussen Marokkaanse gezinnen onderling bijvoorbeeld zijn oneindig veel meer verschillen dan overeenkomsten.’

Als u sneller ingrijpt, hoe bewaakt u dan de zorgvuldigheid?
‘Door de kwaliteit en intensiteit waarmee wordt gehandeld. Jonge daders lang aan hun lot overlaten, dat is pas onzorgvuldig.’

Waarom zou deze keer wel lukken wat eerder steeds mislukte?
‘We passen iets ruim toe waarvan we weten dat het op heel kleine, individuele schaal werkt. Jonge mannen die niet goed met hun lijf en zichzelf weten om te gaan, moet je dicht op de huid zitten om een negatieve spiraal te vermijden.’

Is het willen uitbannen van ontsporingen bij jongeren niet het najagen van een illusie?
‘Ik heb geen valse verwachtingen. Maar we hebben in bepaalde stadswijken een te grote groep jongeren die een negatieve invloed hebben op het openbare leven. Dat probleem los je niet op met vooroordelen, wel met een gerichte aanpak.’

Justitie slaat al DNA op van veroordeelde minderjarigen. Er is een apart beleid voor 12-minners. Brandmerkt u jonge mensen met alweer een nieuwe overheidsinterventie niet tot delinquenten voor het leven, waardoor de samenleving uiteindelijk slechter af is?
‘Integendeel. Bij zulke jeugdigen niets doen en hun gedrag vijf jaar laten voortwoekeren, dat is pas stigmatiserend.’