Kamer als politiek café voor vluggertjes

Een minister knettergek noemen? Rondlopen in een boezeroen? De regering aan de tand voelen over een omgevallen olifant in een dierentuin?

Het CDA-Kamerlid stond aan de wieg van een grote conferentie die woensdag op het Binnenhof wordt gehouden. Kamerleden, oud-bewindslieden en niet-politici buigen zich dan over ‘de positie, de reputatie en de werkwijze van het parlement’.

Een door Schinkelshoek in 2007 ingediende motie leidde tot een reeks bijeenkomsten vol ‘parlementaire zelfreflectie’, en een onlangs verschenen verslag onder de titel Vertrouwen en zelfvertrouwen.

Schinkelshoek is ‘niet ontevreden’, maar zijn collega’s Ronald van Raak (SP) en Hero Brinkman (PVV) maken er gehakt van. ‘Een overbodige exercitie, de uitkomst kan op de achterkant van een bierviltje’, zegt Van Raak. ‘Een ordinaire poging om de oppositie monddood te maken’, oordeelt Brinkman, wiens fractie de conferentie boycot. Vooral het voorstel om het houden van een spoeddebat te bemoeilijken, zint de PVV niet.

De Stuurgroep Parlementaire Zelfreflectie onder leiding van Kamervoorzitter Gerdi Verbeet kwam tot aanbevelingen [zie kader] ter versterking van het vertrouwen en het gezag dat het parlement geniet onder de bevolking. ‘De Kamer is zo sterk als de 150 leden samen’, zei Verbeet (PvdA) bij de presentatie. Maar de Kamer is een verdeeld huis.

Schinkelshoek signaleert fundamentele meningsverschillen over de taak van een volksvertegenwoordiger. ‘Sommigen, PVV’ers voorop, Rita Verdonk, SP’ers in mindere mate, zien de Kamer als een politiek café. Als een platform om de onvrede van de kiezers te mobiliseren’, meent het Kamerlid. ‘CDA, PvdA en VVD, zeg maar het ‘politieke establishment’, zien de Kamer daarentegen als plaats waar zaken gedaan worden. Een markt waar je onderhandelt, waar je keuzen moet maken.’

Fortuyn
Onvermijdelijk valt de naam van Pim Fortuyn, die met succes – althans in de ogen van kiezers – fulmineerde tegen de politieke elite. Schinkelshoek: ‘Sinds Fortuyn is het mode om te praten over ‘de Haagse kaasstolp’. Politici zijn koffiehuizen ingegaan, om te horen wat er in de samenleving leeft. Mijn stelling is dat daardoor de zogeheten kloof tussen politici en burgers eerder verbreed is dan versmald.’ Want, zegt hij: ‘We hebben verwachtingen gewekt die we niet kunnen waarmaken. Er bestaan geen instantoplossingen. Het is een illusie dat je met een motie een misstand uit de wereld kunt helpen.’

Brinkman (PVV) kan meepraten over het geringe nut van moties – doorgaans oproepen aan de regering. ‘Van de honderd moties die we indienen, worden er 99 verworpen’. Hij is verbaasd noch teleurgesteld. ‘Ons geluid is soms echt uniek in de Kamer. We dienen veel moties in om eigen standpunten naar voren te brengen. Daarmee vertolken we, volgens de opiniepeilingen, de mening van steeds meer mensen’, zegt Brinkman.

Hij gruwt allerminst van de door Schinkelshoek gebruikte term politiek café. ‘Het is juist onze taak om in de Kamer het geluid te laten horen dat je in cafés opvangt, op de werkvloer, op straat. Burgers máken de politiek, wij bedríjven politiek.’

Waar Schinkelshoek zich ergert aan taalverruwing, hecht Brinkman – die Antilliaanse autoriteiten een corrupte boevenbende noemde – juist aan ‘de taal van de straat’. De PVV’er: ‘Ik denk dat we met helder en duidelijk taalgebruik de kloof tussen burgers en politici verkleinen. Sterker nog, daarmee verhogen we juist het aanzien van het parlement, waarover Schinkelshoek zo bezorgd is. Aanzien heeft niks te maken met nette woorden die op geaffecteerde toon worden uitgesproken.’

De werkvloer en de straat waren al langer het domein van de SP. Partijleider Jan Marijnissen voegde waarnemend Kamervoorzitter Frans Weisglas ‘effe dimmen’ toe toen het schrille PVV-geluid in de Kamer nog niet klonk.

Met tegenzin trad SP-Kamerlid Ronald van Raak toe tot de Stuurgroep Parlementaire Zelfreflectie. ‘Het uitgangspunt was fout. Praten over ‘het aanzien van het parlement’ suggereert dat de Kamer een eenheid is, terwijl die per definitie verdeeld is’, aldus Van Raak.

SP
Als grootste oppositiepartij wilde de SP toch meepraten. Temeer daar de SP ‘een volstrekt andere visie’ heeft dan initiatiefnemer Schinkelshoek. Van Raak verwerpt diens verwijt dat de SP de Kamer als politiek café ziet: ‘Eerder als politiek strijdperk. Als volksvertegenwoordiger moet ik verantwoording afleggen in de partij en aan mijn kiezers. Ik heb geen verplichtingen tegenover andere fracties.’

Klaagt Schinkelshoek over ‘slierten aan moties’, voor een oppositiepartij als de SP is een verzoek aan de regering een belangrijk instrument. ‘Natuurlijk, we willen het liefst een Kamermeerderheid behalen. Maar het is ook een middel om te laten zien waar we staan, én om anderen kleur te laten bekennen. Bovendien zwengel je een discussie aan. Haalt een motie het niet, een jaar later misschien wel’, zegt Van Raak.

Net als PVV-er Brinkman ergert hij zich vooral aan pogingen om obstakels voor een spoeddebat op te werpen. Nu volstaan dertig Kamerleden om zo’n debat op de agenda te zetten. De oppositie maakt er handig gebruik van.

CDA-er Schinkelshoek spreekt misprijzend over ‘incidentendemocratie’ en ‘parlementaire vluggertjes’. Van Raaks tegenwerping: ‘De kracht van de democratie ligt in de omgang met minderheden. De oppositie kan onderwerpen op de agenda zetten die de coalitiepartijen en het kabinet het liefst willen verdoezelen.’