Gekraakt voor de kunst: 360 kamers

Het HCZ-gebouw in Eindhoven telt 360 kamers, verdeeld over 11 duizend vierkante meter. In december werd het gekraakt. Nu is het een creatief bolwerk....

Begin december kraakte kunstschilder Michael (22) met enkele kompanen het HCZ-gebouw in hartje Eindhoven. Het grijsbruine kantoorpand schuin tegenover het PSV-stadion stond al meer dan een jaar leeg. ‘Je zoekt een ingang en gaat naar binnen. Dan bel je de politie. Die komt langs om te controleren dat het pand leegstaat. Je zet een nieuw slot op de deur en je hebt recht op huisvrede.’

Zo gezegd zo gedaan. Maar het kantoorpand, zes verdiepingen hoog en gebouwd in drie vleugels, was wel erg groot voor een groep van minder dan tien krakers. Het gebouw telt zo’n 360 kamers. De kraak was echter niet alleen bedoeld om huisvesting te vinden. De initiatiefnemers wilden ook ‘een groot cultureel bolwerk’ creëren. Ze proberen het oude, saaie Philipsgebouw om te toveren in ‘een broedplaats van creativiteit’.

‘De eerste maand bleef het vrij rustig’, vertelt Michael tijdens een rondgang door de lange gangen van het kraakpand. ‘De meeste mensen waren afwachtend. Hoe reageert de eigenaar? Stuurt die geen knokploeg langs? Maar daarna begon het storm te lopen. Dankzij mond-tot-mondreclame werd snel bekend dat hier een zee aan atelierruimte beschikbaar was.’

Drie maanden later zijn bijna alle 360 kamers bezet. De initiatiefnemers Michael, JP en Rémi hebben een vereniging HCZ opgericht, waarvan alle 120 gebruikers van het pand lid zijn. Zo’n zeventig personen wonen er permanent, met of zonder werkruimte. De rest gebruikt alleen atelierruimte.

De bewoners zijn onder meer studenten van de Design Academy, de Technische Universiteit Eindhoven, kunstenaars en enkele gezinnetjes. De ateliers worden bezet door schilders, tekenaars, ontwerpers, grafische vormgevers, videokunstenaars, zeefdrukkers, beeldhouwers, muzikanten. Maar er is ook een kapsalon, kledingatelier of yogaruimte.

De organisatie is goed geregeld. De krakers van het eerste uur wilden geen goedkoop toevluchtsoord voor verslaafden, daklozen of buitenlandse avonturiers creëren. Ze pasten een selectie toe en voerden intakegesprekken. Op de kamer naast zijn ‘woonkamer’, kraakklassiek ingericht met matras op de grond, houdt Michael kantoor: aan de muur hangen plattegronden van alle verdiepingen. ‘Om goed zicht te hebben waar iedereen zit. Iedereen krijgt een kamer toegewezen, om chaos te voorkomen.’

Twee Polen die zich vorige maand zonder toestemming een kamer toe-eigenden, werden zonder pardon op straat gezet. Ook proberen de krakers harddrugsgebruikers te weren. Niemand komt binnen zonder dat Michael of JP – een 28-jarige student theoretische natuurkunde – dat weet.

Gebruikers betalen voorlopig een bijdrage van 40 euro per maand, voor energie- en schoonmaakkosten. De krakers zijn in onderhandeling met beheerder Breevast over een ‘bruikleenovereenkomst’. Breevast was not amused door de kraak, maar lijkt zich volgens Michael inmiddels bij de feiten te willen neerleggen.

Bij de ingang hangen nog de aanbelplaatjes van de laatste huurders: Atos Origin en TASS. In het plantsoen naast de parkeerplaats meldt een groot houten bord van makelaar Colliers dat hier ‘kantoorruimte te huur’ is. Maar de tijden zijn slecht, ook voor kantoorverhuur. In Eindhoven staat circa 180 duizend vierkante meter leeg, 12 procent van de totale kantoorvoorraad, meldt de gemeente. Het verouderde HCZ-gebouw (11 duizend vierkante meter) moet bovendien gerenoveerd worden.

Krakers zijn er in alle soorten en maten. Maar de kraak van het HCZ-gebouw in Eindhoven lijkt atypisch. Niet alleen door de grootschaligheid, maar ook door de inzet van de initiatiefnemers om er een cultureel bolwerk van te maken. Volgens Michael is er een tekort aan atelierruimte in Eindhoven. De meeste kunstenaars kunnen zich bovendien niet de huur van een regulier atelier veroorloven. ‘Het HCZ-gebouw is laagdrempelig. Het is heel motiverend om kunstenaars van diverse disciplines bij elkaar te hebben. Samenwerking stimuleert creativiteit. Noem het vernieuwend cultureel ondernemerschap.’

Tijdens de rondgang is het even oppassen geblazen op de eerste verdieping, waar net is gedweild. Twee kamers zijn ingericht als keuken, verderop staat de oude bar van café Palermo. In een van de wc’s is een provisorische douche gemaakt. Eerder deze maand organiseerden de krakers een open dag voor de buurt. De legendarische Eindhovense hippiezanger Armand zong enkele protestliederen over ‘het falen van het kapitaal’.

Anne-Marie Dekker (60) is de oudste gebruiker van het pand: ze schildert in haar atelier. Ze woont aan de overkant in een flat. De kinderen zijn net de deur uit, en zo’n aparte ruimte is beter dan schilderen in de slaapkamer. ‘Ik was eerst niet blij toen ik hoorde dat het gebouw gekraakt was’, vertelt ze. ‘Maar toen ben ik eens gaan kijken. Ik wilde ook geen dingen doen die niet mogen. Maar het mag, als een gebouw zo lang leeg staat.’

De aanwezigheid van andere kunstenaars stimuleert haar schilderkunst. ‘Ze is onze oudste kraker’, lacht Michael. ‘Ja, dat is wel een apart gevoel’, reageert Dekker. ‘Dit zouden de meeste mensen van mijn leeftijd niet doen. De buren zijn nog steeds huiverig. Maar ik vind het fantastisch.’