Gebrek aan deals maakt van vastgoedondernemers heilige boontjes

Nog maar vierenhalf jaar geleden was er geen vuiltje aan de lucht in het vastgoed. Projectontwikkelaars, banken, makelaars, pensioenfondsen en handelaren dansten om elkaar heen zoals ze al jaren gewend waren. Er was ruimte voor iedereen: de prijzen van kantoren, woningen en winkels waren sinds de onroerendgoedcrisis van de jaren zeventig alleen maar gestegen, waardoor iedereen als door een wonder rijk leek te worden.

Dat gebeurde bij de gratie van deals, zo veel mogelijk deals. Zolang er nieuwe winkelcentra en kantoren werden gebouwd en er grote pakketten vastgoed van eigenaar verwisselden, was het er voor iedereen goed toeven. Hoe de deals tot stand kwamen, deed er weinig toe. Verdiend werd er toch wel.

Duurste locaties
De massale invallen van de FIOD in de zaak-Klimop op 13 november 2007 maakten een einde aan het beeld van de vastgoedmarkt als een loterij zonder nieten. Van de ene dag op de andere stonden cruciale bedrijven en vastgoedondernemers te kijk als oplichters en omkopers. Dat diezelfde mensen op dat moment bezig waren wolkenkrabbers te bouwen op de duurste locaties van Nederland, zoals de Amsterdamse Zuidas, maakte de zaak alleen maar erger.

Op de invallen volgde een hausse aan publiciteit over misstanden in het vastgoed. Ook bij woningcorporaties en gemeenten bleken er integriteitskwesties te spelen en een aantal politici - zoals VVD-prominent en gedeputeerde van ruimtelijke ordening Ton Hooijmaijers - belandde in de beklaagdenbank in verband met malversaties met onroerend goed.

Na eerdere grote acties gericht tegen witteboordencriminaliteit, zoals operatie-Clickfonds (misstanden op de aandelenbeurs) en de bouwfraude, ging de regelgeving in deze sectoren zwaar op de schop. Betrokken bedrijven en overheden werden anders ingericht en de controlemechanismen versterkt.

Sinds 2007 zijn deze tendensen ook zichtbaar in het vastgoed, maar ze vallen nauwelijks op. De voornaamste reden daarvoor is de kredietcrisis. De Nederlandse onroerendgoedmarkt is de afgelopen vier jaar vrijwel stil komen te liggen, waardoor de extra controles en verplichtingen rond vastgoeddeals niet op hun mores kunnen worden beproefd.

Te hoog gewaardeerd
De extra juristen die door vastgoedbedrijven zijn ingehuurd om hun integriteit te bewaken, zijn de afgelopen jaren elders ingezet. Er is vrijwel geen partij op de markt die geen problemen heeft met wanbetalers, weglopende huurders, weigerachtige banken en accountants en taxateurs die vinden dat panden te hoog zijn gewaardeerd.

En zo is de vastgoedmarkt anno 2012 een markt geworden waar integriteitskwesties zoals omkoping en witwassen - om maar een aantal zaken uit het Klimop-dossier te noemen - nauwelijks meer een rol spelen.

Niet omdat vastgoedondernemers opeens heilige boontjes zijn geworden of omdat de strengere controles zo goed werken, maar vanwege het gebrek aan deals.